درنامه۲۵ و ۵۳ نیز، تأکید بر حفظ امنیّت اقتصادی در برخورد با مردم در ادای واجبات مالی و پرداخت مالیات ها و همچنین در توجّه به صاحبان صنایع و جایگاه ایشان اشاره کردهاند.
۷- درنامه۵۳، تأکید بر امنیّت قضایی به عنوان چتر حمایتی نسبت به سایر امنیّتها در جامعه و اظهار نگرانی و خشنودی از وقایعی که موجب ناامنی در جامعه می شود و اهتمام حضرت به تأمین امنیّت جهانی اشاره شده است.

الف). توجّه به سپاهیان
یکی از وظایف حاکم اهتمام به امور ارتش و سپاهیان به عنوان حافظان امنیّت مردم و جامعه است حضرت در نامه ۵۳ به مالک اشتر می فرمایند که:
«پس سپاهیان به فرمان خدا، رعیت را دژهای استوارند و والیان را زینت و وقار، دین به آنان ارجمند است و راهها بیگزند و کار رعیت به سپاهیان قرار نگیرد و کار سپاهیان با خراجی که خدا برای آنان معین فرموده درستی نپذیرد تا بدان در جهاد با دشمن خود نیرومند شوند و کار خود را بدان سامان دهند» (نهج البلاغه، نامه۵۳ :۹۲۵).
ب). توجه به بخش اطلاعاتی ـ امنیّتی
حضرت به مالک اشتر می فرماید: از حال و کار کارگزاران اطلاع باید داشت و جاسوسی در میان آنها قرار ده و اگر یکی از کارگزاران خیانتی کرد او را تنبیه بدنی کن.
«پس بر کارهای آنان ]کارگزاران حکومتی[ مراقبت دار و جاسوسی راستگو و وفاپیشه برایشان بگمار که مراقبت نهانی تو در کارهایشان و اداره کننده آنهاست به رعایت امانت، مهربانی با رعیت و خود را از کارکنانت واپای، اگر یکی از آنان دست به خیانتی گشود و گزارش جاسوسان تو بر آن خیانت همداستان بود بدین گواه بسنده کن و کیفر او را با تنبیه بدنی بدو برسان و آنچه به دست آورده بستان» (نهج البلاغه ،نامه۵۳ :۹۳۵).

ج). استقبال از صلح و ترک مخاصمه
«از صلحی که دشمن تو را بدان خواند و رضای خدا در آن بود، روی متاب که آشتی سربازان تو را آسایش رساند و از اندوهیات برهاند و شهرهایت ایمن ماند» (همان ،۹۵۴).

د). آمادگی در برابر دشمنان
«زنهار، زنهار، از دشمن خود، پس از آشتی بپرهیز که بسا دشمن به نزدیکی گراید تا غفلتی یابد و ]کمین خود بگشاید[ پس دوراندیش شو! و به راه خوش گمانی مرو و اگر با دشمنت پیمانی نهادی و در ذمّه خود او را امان دادی، به عهد خویش وفا کن» ( همان،نامه،۹۵۴:۵۳).

ه). پرهیز از خونریزی و قتل نفس
از خونریزی به ناحق پرهیز کن که گناه بزرگی است نعمت را از بین می برد، طول عمر را کم می کند و خداوند داور میان افراد است و حکومت را از ریخته شدن خون ناروا و حرام قوی نکن که باعث خفت دولت می شود:
«بپرهیز از خون ها و ریختن آن به ناروا، که چیزی چون ریختن خون به ناحق، آدمی را به کیفر نرساند و گناه را بزرگ نگرداند و نعمت را نبرد و رشته ی عمر را نبرد و خداوند سبحان روز رستاخیز نخستین داوری که میان بندگان کند، و در خون هایی باشد که از یکدیگر ریختهاند، پس حکومت خود را با ریختن خونی به حرام نیرومند مکن که خون به حرام ریختن، قدرت را به ناتوانی و سستی کشاند، بلکه دولت را از صاحب آن به دیگری بگرداند» (نهج البلاغه، نامه۵۳: ۹۵۷ ).

۴-۹-۷٫ رفاه محوری
هر حکومتی با هر ایده و شکلی، تحقّق حداقل زندگی برای عموم جامعه و فراهم آوردن رفاه و آسایش همگانی را از اهداف اساسی خود قرار می دهد. در حکومت اسلامی که هدف اصلی نیل جامعه و آحاد مردم به سوی تعالی و کمال است، تأمین رفاه و آسایش در اولویت قرار می گیرد تا مسیر تعالی انسانها هموار گردد.
در اینجا به نمونه هایی از توجه امام به رفاه و آسایش جامعه اشاره می کنیم:
۱- حضرت در خطبه ۱۳۶، به اصلاح امور مردم و اصلاح (عمران و آبادی) شهرها و در واقع تأمین رفاه و آسایش مردم، را از اهداف عمده حکومت می شمارند.
۲- در نامه ۵۳ ایشان خطاب می کنند که با توزیع درست درآمدها و صرف آنها در عمران و آبادانی، زمینه رفاه همگانی فراهم می شود.
۳- ایشان در نامه ۱۰۴، از وظایف امام و حاکم جامعه اسلامی، رساندن سهم آحاد جامعه از بیت المال و منابع عمومی درآمد به آنها می دانند که این شرط اساسی تحقّق رفاه همگانی محسوب میشود. چنانچه حکومت برای توزیع منابع مالی، برنامه درست و جامعی نداشته باشد، بخش زیادی از ثروتها و منابع درآمدزا در اختیار اقلیتی قرار خواهد گرفت و جنگ، فقر و عنا، مانع تحقیق رفاه عمومی خواهد شد.
۶- درخطبه ۳۴، از حقوق واجب مردم بر حکومت، صرف بیت المال برای مصارف عمومی جامعه برای فراهم کردن رفاه و آسایش است، اشاره شده است.
۷-در نامه ۵۳، تأکید بر تأمین رفاه از تقسیم درست ارزاق عمومی به خصوص برای کارکنان حکومت، برای جلوگیری از فساد مالی و تأکید برای تأمین رفاه و آسایش سپاهیان که سامان یافتن ایشان به رفاه آنها خواهد بود.اشاره شده است.

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد با موضوعدوره قاجار، خانه تاریخی، نادرشاه افشار

۴-۹-۸ . تعادل محوری
آنچه بیش از همه افراد و جوامع و حکومت ها را مورد تهدید قرار میدهد، عدم تعادل و پیمودن مسیرهای انحرافی و به تعبیری افراطی و یا تفریطی است. امام در همان ابتدای قبول امر خلافت، ضمن بیان دقیق، صریح سیاستهای خود، ضرورت رعایت تعادل و اعتدال را به عنوان نمود تقوا متذکر شده و می فرماید:
«چپ و راست (کنایه از راه های انحرافی) جز به گمراهی نمی انجامد و راه میانه، جاده، مستقیم الهی است که قرآن و آثار نبوّت، آن را سفارش می کند و گذرگاه سنّت پیامبر است و سرانجام بازگشت همه بدان سو می باشد … آنچه بر اساس تقوا پایه گذاری شود نابود گردد» (نهج البلاغه،خطبه۱۶: ۷۲).

۴-۹-۹٫ حق مداری
قبلاً به آن اشاره شده است.

۴ـ۹ـ۱۰٫ وظایف سیاسی ـ مدیریتی الف)ـ آگاهی سیاسی از حوزه مسئولیت:
«والیان باید از منطقه حکومت خود شناخت درستی داشته باشد» (مهاجرنیا، ۱۳۸۴: ۱۵۳).
«مالک بدان که من تو را به شهرهایی می فرستم که دستخوش دگرگونیها گردیده گاه داد و گاهی ستم دیده و مردم در کارهای تو به دقّت می نگرند» (نهج البلاغه ،نامه ۵۳: ۹۱۶ ).

ب). والی خود را در جایگاه رعیت فرض می کند:
از جمله قواعدی که حاکم می تواند بر اساس آن، درک درستی از انتظارها و خواستههای شهروندان داشته باشد آن است که به مسائل جامعه همواره از موضع قدرت نگاه نکند بلکه خود را در مواضع افراد جامعه قرار داده، مسائل و مشکلات حکومتی را از دید آنها بنگرد:
«مردم در کارهای تو چنان مینگرند که تو در کارهای والیان بیش از خود می نگری و درباره تو آن می گویند که دربارهی آنان میگویی و نیکوکاران را به نام نیکی توان شناخت که خدا از ایشان به زبانهای بندگانش جاری ساخت» (نهج البلاغه،نامه ۵۳ :۹۱۶ ).

ج) . قانونمندی و نظم اجرایی
از شتاب کردن در کارو سستی کردن بپرهیز و نظم را سرلوحه خود قرار ده:
«بپرهیز از شتاب در کارهایی که هنگام انجام آن نرسیده یا سستی در آن چون انجامش ممکن گردیده یا ستیز کردن در کارهایی که راه راست در آن ناپایدار است یا سستی ورزیدن آنگاه که آشکار است، پس هر چیزی را در جای آن بدار و هر کاری را به هنگام آن بگذار» (همان،نامه۵۳ :۹۵۸).

د). وفاداری به پیمانها و قراردادها
حضرت علی (ع) به وفاداری به عهدها و پیمان ها بسیار توجّه داشت حتی به مالک دستور داده است اگر با دشمن هم پیمان بستی به عهد خود وفادار باش وجان خودرا سپر قولی که دادی گردان:
«اگرتو با دشمنت پیمانی منعقدکردی یا او را در پناه خود امان دادی، پس هرگز پیمان شکن مباش ودر عهد خود خیانت مکن و دشمن را فریب مده …مبادا قرادادی را امضا کنی که در آن برای بهانه جویی راههایی وجود دارد و سپس از محکم کاری و دقت در قرار داد نامه دست از بهانه جویی بردار» (همان،نامه ۵۳ :۹۵۵).
۴-۱-۹-۱۱٫ وظایف فرهنگی و اجتماعی
الف). توجّه به سنّتهای پسندیده اجتماعی
امام علی (ع) یکی از وظایف حاکم را توجه به سنّت های پسندیده و خوب اجتماعی می داند:
«آیین پسندیدهای را بر هم مریز که بزرگان این امّت بدان رفتار نمودهاند و مردم بدان وسیلت به هم پیوستهاند و رعیت با یکدیگر سازش کردهاند و آیینی را منه که چیزی از سنّتهای نیک گذشته را زیان رساند تا پاداش از آن نهندهی سنت باشد و گناه شکستن آن بر تو می ماند» (همان، نامه ۵۳: ۹۶۰).
ب). دوری از فزون طلبی
حضرت به مالک سفارش میکند که از فزون طلبی و غفلت پرهیز کند و هر چیز که ناحق گرفته باشد به زودی از تو خواهند گرفت:
«بپرهیز از آنکه چیزی را به خود مخصوص داری، که بهره ی همه ی مردم در آن یکسان است و از غفلت در آنچه بدان توجه باید و در دیده ها نمایان است، چه آن را که به ناروا ستاند باشی، از چنگ تو درآرند و به زودی پرده کارها از پیش دیده اند بردارند و داد از او بستانند و به ستمدیده رسانند»(نهج البلاغه ،نامه۵۳، ۹۵۹ ).

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد درمورد، ۳نفره، ۴نفره، خانهدار

ج). شناخت طبقات اجتماعی
«بدان که رعیت را صنفهاست که کار برخی جز به برخی دیگر راست نیاید و به برخی از برخی دیگر نیازی نشاید. از آنان سپاهیان خدایند و دبیران که نوشتن نامه های عمومی و یا محرمانه انجام وظیفه نمایند و از آنها، داورانند که کار به عدالت دارند و عاملانند که کار خود را به انصاف و مدارا رانند و از آنان به اهل جزیه و خراجند، از ذمیان و مسلمانان و بازرگانان و صنعتگران و طبقه ی فروردین از حاجتمندان و درویشان» (همان، نامه۵۳ :۹۲۵).

د). رسیدگی به فقرا
حضرت به حاکمان سفارش می کند مأمورانی برای این کار اختصاص دهند تا گزارش حال فقیران رابه او بدهند و او نیز برای رفع نیاز به آنها کمک کند:
«سپس خدا را خدا را، در طبقه ی فروردین از مردم، آنان که راه چاره ندانند و از درویشان از نیازمندان و بینوایان و از بیماری بر جای ماندگانند که در این طبقه مستمندی است خواهنده و مستحق عطایی است به روی خود نیاوردند و برای خدا، حقی از خود را که به آنان اختصاص داده و نگهبانی آن را به عهده ات نهاده پاس دار، و بخشی از بیت المال و بخشی از غله های زمین های خالصه را در هر شهر به آنان واگذار، که دور دست ترین آنان را همان باید که برای نزدیکان است و آنچه بر عهده تو نهاده اند، رعایت حق ایشان است؛ پس مبادا فرو رفتن در نعمت، از پرداختن به آنان بازت دارد … پس از رسیدگی به کارشان دریغ مدار و روی ترش به آنان میاور و به کارهای کسی که به تو دسترسی ندارند بنگر؛ آنان که در دیدهها خوارند و مردم خردشان می شمارند و کس را که بدو اعتماد داری، برای تفقد حال آن جماعت بگذار که از خدا ترسان باشد و از فروتنان تا درخواست های آنان را به تو رساند … یتیمان را عهده دار باش و کهنسالانی را که چاره ای ندارند و دست سوال پیش نمی آرند، و این کار بر والیان گرانبار است و گزاردن حق همه جا دشوار» (نهج البلاغه،نامه ۵۳: ۹۴۴).

۴-۹-۱۲٫ دقّت در گزینش کارگزار حکومتی
«سپس در کار عاملان خود بیندیش و پس آزمون به کارشان بگمار و به میل خود و بی مشورت دیگران به کاری مخصوصشان مدار که به هوای خود رفتن و به رأی دیگران ننگریستن، ستمگری بود و خیانت و عاملانی این چنین را در میان کسانی جو که تجربت دارند و حیا، از خاندان های پارسا که در مسلمانی قدمی پیشتر دارند اخلاق آنان را گرامی تر است و آبرویشان محفوظ تر و طمعشان کمتر و عاقبت نگریشان بیشتر، پس روزی ایشان را فراخ دارکه فراخی روزی نیروشان دهد
تا در پی اصلاح خود برآیند، و بی نیازشان بود تا دست به مالی که در اختیار دارند نگشایند و حجتی بود بر آنان اگر فرمانت را نپذیرفتند یا در امانتت خیانت ورزیدند» (همان، نامه ۵۳: ۹۳۵ ).

۴-۹-۱۳٫ ملاک گزینش کارگزاران
ملاکهای گزینش کارگزاران عبارتنداز: ۱- آگاهی ۲-امانت داری ۳-عدالت خواهی ۴-شجاعت ۵- قاطعیت ۶-پیشگامی در عمل ۷- فروتنی ۸- نبودسوءپیشینه۹- توانایی جسمی و روحی (رحمانی، ۱۳۸۱: ۸۱-۸۸)

الف). آگاهی
امام علی (ع) در مواردی، فراوانی دانش و آگاهی از ارزش های دینی و آموزه های الهی را از جمله شرایط لازم برای یک مدیر دانسته است. آن حضرت در مقام تبیین ویژگی های رهبران دینی می فرماید:
«ای مردم سزاوارترین اشخاص برخلافت و…کسی است که که داناتراز دیگران به دین خدا باشد» (نهجالبلاغه، خطبه۱۷۳: ۴۷۶).

ب). امانت داری
مولا امام علی (ع) در سخنی خطاب به اشعث بن قیس در تاریخ شعبان سال سی و شش، مسئولیت و

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید