سپاسگذاری
سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند.
بدون شک جایگاه و منزلت معلم، اجل از آن است که در مقام قدردانی از زحمات بی شائبه ی او، با زبان قاصر و دست ناتوان، چیزی بنگاریم.
اما از آنجایی که تجلیل از معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تأمین می کند و سلامت امانت هایی را که دستش سپرده اند، تضمین؛ از پدر و مادر عزیزم… این دو معلم بزرگوارم… که همواره بر کوتاهی و درشتی من، قلم عفو کشیده و کریمانه از کنار غفلت هایم گذشته اند و در تمام عرصه های زندگی یار و یاوری بی چشم داشت برای من بوده اند.
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر مهدی سقایی که در کمال سعه و صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننموده اند تشکر و قدردانی را دارم.
باشد که این خردترین، بخشی از زحمات آنان را سپاس گوید.

چکیده
عنوان پایان نامه : بررسی تطبیقی گردشگری مذهبی در کلانشهرهای ایران مطالعه موردی ( قم ، شیراز و مشهد)

نام نویسنده : جعفر کول آبادی
نام استاد راهنما : دکتر مهدی سقایی
نام استاد مشاور : دکتر اسماعیل تاجیک
گروه : علوم جهانگردی
رشته تحصیلی: مدیریت جهانگردی
تاریخ تصویب : ۵/۶/۱۳۹۳
تاریخ دفاع : ۵/۶/۱۳۹۳
مقطع : کارشناسی ارشد ⃝* دکتری ⃝
تعداد صفحات : ۱۳۴
چکیده پایان نامه : از آنجا که مطالعات تطبیقی از دوران گذشته تا به حال در مطالعات علمی جایگاه ویژه ای داشته و این گونه مطالعات با بررسی و در کنار هم قرار دادن حداقل دو پدیده به بررسی نقاط اشتراک و افتراق آن می پردازد در این راستا این پایانامه در چارچوب یک روش تحلیلی و توصیفی به بررسی و مطالعه تطبیقی گردشگری مذهبی و وضعیت محصول گردشگری مذهبی در سه کلان شهر مشهد، قم و شیراز و نقش و تاثیر آن در توسعه گردشگری در این سه کلان شهر می پردازد. در راستای انجام این تحقیق علمی از یک مدل مفهومی محصول گردشگری، وضعیت محصول گردشگری مذهبی در این سه کلان شهر ارائه شده است. ابزار جمع آوری داده ها نیز مصاحبه، مطالعه اسناد، مقالات و مدارک موجود است. برای تحلیل داده ها از نرم افزار Expert Choice استفاده شده است. نتایج این تحقیق وزن های نسبی معیارها و زیر معیارها در مدل مفهومی ارزیابی محصول گردشگری مذهبی به روش کارت امتیازی متوازن را نشان می دهد. نتایج تکنیک AHP در مطالعه تطبیقی این سه کلان شهر نشان می دهد که ترتیب اهمیت شاخص های تاثیر گذار در محصول گردشگری مذهبی به ترتیب به صورت شاخص جاذبه (۰٫۳۵۰) ، شاخص خدمات اقامتی (۰٫۲۰۰) ، شاخص دسترسی (۰٫۱۳۱) ، شاخص خدمات پذیرایی (۰٫۶۹)، شاخص حمل ونقل،(۰٫۶۹)، شاخص خدمات تجاری و تفریحی(۰٫۶۹)، شاخص خدمات درمانی(۰٫۶۹) و شاخص عناصر نهادی و سازمانی(۰٫۴۴)، و به طور کلی از نتایج بدست آمده به وضوح دیده می شود که وضعیت محصول گردشگری مذهبی به صورت کلی دراین سه کلان شهر به ترتیب مشهد با (۰٫۴۷۵)، از وضعیت مطلوب تری نسبت به دو شهر دیگر دارا بوده و در جایگاه بعدی شهر شیراز با(۰٫۲۹۰) با اختلافی نه چندان زیاد نسب به قم (۰٫۲۳۵) قرار گرفته و در نهایت در شهر قم وضعیت نشان دهنده وضعیت مطلوبی از محصول گردشگری نمی باشد.
کلید واژه: گردشگری مذهبی، محصول گردشگری، مطالعه تطبیقی،مدل AHP،کلان شهر مذهبی

فهرست مطالب
فصل اول : کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه ۱
۲-۱- بیان مسئله ۲
۳-۱- ضرورت تحقیق ۴
۴-۱- اهداف ۵
۱-۴-۱- هدف اصلی ۵
۲-۴-۲- اهداف فرعی ۵
۵-۱- سوال ها یا فرضیه های تحقیق ۵
۶-۱- پیشینه تحقیق ۶
۷-۱- روش تحقیق ۷
۱-۷-۱- مراحل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ۹

فصل دوم : مبانی نظری

۱-۲- ماهیت و مفاهیم گردشگری ۱۴
۱-۱-۲- گردشگری به عنوان یک محصول ۱۴
۱-۲-۲- الگو های فضایی گردشگری ۱۵
۳-۱-۲- گونه شناسی گردشگری ۱۵
۲-۲- ماهیت و مفاهیم گردشگری ۱۸
۱-۲-۲- تاریخچه گردشگری مذهبی ۱۸
۲-۲-۲- گردشگری مذهبی ۱۹
۳-۲-۲- تعاریف گردشگری مذهبی ۲۱
۴-۲-۲- اهمیت گردشگری مذهبی ۲۲
۵-۲-۲- اقسام گردشگری مذهبی ۲۳
۶-۲-۲- ویژگی های سفر های مذهبی ۲۸
۷-۲-۲- جایگاه زیارت در گردشگری مذهبی ۲۹
۹-۲-۲- جایگاه گردشگری مذهبی و زیارتی نزد شیعیان ۲۹
۱۱-۲-۲- جاذبه های گردشگری مذهبی ۲۹
۱۲-۲-۲- عرضه و تقاضای گردشگری ۳۱
۱۳-۲-۲- ارکان تقاضای گردشگری مذهبی ۳۲
۱۴-۲-۲- فرایند تقاضای گردشگری ۳۴
۱۵-۲-۲- قابلیت های گردشگری مذهبی ایران ۳۵
۳-۲- گردشگری مذهبی در شهرها و کلان شهرها ۳۶
۱-۳-۲- ساختار اکواوژیکی شهرهای مذهبی ۳۶
۳-۳-۲- اقتصاد گردشگری در شهر های مذهبی ۳۷
۲-۴-۲- عوامل جذب گردشگران مذهبی ۳۸
۳-۳-۲- عوامل ایستایی گردشگری مذهبی ۴۲
۴-۳-۲- گونه شناسی گردشگری مذهبی ۴۲
۵-۳-۲ پیامد های گردشگری در شهرهای مذهبی ۴۳
۴-۲- مدلی مفهومی از گردشگری مذهبی ۴۵

فصل سوم : گردشگری مذهبی در ایران و جهان

۱-۳- آمار ارقام گردشگری مذهبی در ایران ۴۷
۲-۳- جاذبه های گردشگری مذهبی در ایران ۴۸
۳-۳-زیارتگاه ها و اماکن مقدسه در ایران ۵۰
۴-۳- مکان های زیارتی محبوب دتیا ۵۴
۵-۳-گردشگری مذهبی در ایران و سایر کشورها ۶۲
۶-۳- انواع گردشگری مذهبی ۶۴
۱-۶-۳- گردشگری و زیارت در اسلام ۶۴
۲-۶-۳- مفهوم گردشگری در مسیحیت ۶۶
۳-۶-۳- مفهوم سفر و گردشگری در یهودیت ۶۷
۷-۳- نقش امام زاده ها در گردشگری مذهبی ۶۸
۸-۳- کلان شهرها و شهرهای مذهبی ایران ۷۰

فصل چهارم : بررسی تطبیقی گردشگری مذهبی در کلان شهرها

۱-۴- مشهد ۷۶
۱-۱-۴- ویژگی های آماری و جمعیتی گردشگری مذهبی ورودی ۷۶
۲-۱-۴- جاذبه های گردشگری مذهبی مشهد ۸۷
۳-۱-۴- محصول گردشگری مذهبی ۸۱
۴-۱-۴- ویژگی های اقتصادی کلان شهر مذهبی مشهد ۹۴
۲-۴ قم ۹۵
۱-۲-۴- ویزگی های آماری و جمعیتی شهر قم ۹۵
۲-۲-۴- جاذبه های گردشگری مذهبی شهر قم ۹۶
۳-۲-۴- محصول گردشگری مذهبی قم ۹۸
۲-۲-۴ ویژگی های اقتتصاد گردشگری قم ۱۰۲
۳-۴- شیراز ۱۰۳
۱-۳-۴- آمار گردشگران مذهبی ورودی به شیراز ۱۰۳
۲-۳-۴- جاذبه های گردشگری مذهبی شیراز ۱۰۴
۳-۲-۴- محصول گردشگری شیراز ۱۰۶
۴-۴- بررسی تطبیقی گردشگری مذهبی در سه کلان شهر ۱۱۱
۱-۴-۴- اطلاعات مربوط به مناظر هشت گانه ۱۱۲
۲-۴-۴- اطلاعات مربوط به نرخ سازگاری ماتریس ها ۱۱۲

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات

۱-۵- نتایج بررسی شاخص ها ۱۲۳
۲-۵- پاسخ به سوالات تحقیق ۱۲۵
۳-۵- پیشنهادات ۱۲۷

فهرست جداول
جدول ۱-۱ : مقایسات زوجی طیف ساعتی ۹
جدول ۲-۱ : مقادیر شاخص تصادفی(RI) ۱۲
جدول۱-۳: ورود گردشگران بین المللی به کشور بر اساس مدل سفر در سال ۱۳۸۸   و ۱۳۸۹ ۴۷
جدول۲-۳: نام و توزیع کلیساهای مهم کشور ۵۰
جدول ۱-۴ : مسافر داخلی ۷۷
جدول ۲-۴ : مسافرین خارجی ۷۷
جدول ۳-۴: مسافر داخلی ورودی به مشهد( ۱۳۹۲) ۷۸
جدول ۴-۴: تقسیم بندی انواع جاذبه های گردشگری مشهد براساس کارکرد ۷۹
جدول شماره۵-۴: تعداد و نوع تاکسی های فعال در آژنس های تاکسی تلفنی سطح شهر مشهد. ۸۵
جدول شماره ۶-۴ : مشخصات تاکسی های مستقر در محدوده شهرداری ثامن (اطراف حرم مطهر) ۸۶
جدول۷-۴: تعداد اقامتگاه های مختلف شهر مشهد ۸۷
جدول شماره ۸-۴: کمپ های اسکان زائران مشهد ۸۸
جدول شماره ۹-۴ رستورانها و غذاخوری های مهم شهر مشهد ۹۰
جدول شماره ۱۰-۴: مراکز تجاری مهم شهر مشهد ۹۱
جدول ۱۱-۴: بیانگر نوع و تعداد این کاربری ها در شهر مشهد را نشان می دهد ۹۲
جدول ۱۲-۴: تعداد پارک های سطح شهر به تفکیک مناطق و نوع پارک ها ۹۳
جدول ۱۳-۴: آمار گردشگران خارجی وارد شده به ایران در مقاطع سالانه(۸۷- ۱۳۸۰) ۹۵
جدول ۱۴-۴: آمار گردشگران وارد شده به قم در مقاطع سالانه(۸۷- ۱۳۸۰) ۹۵
جدول ۱۵-۴: تقسیم بندی جاذبه های گردشگری شهر قم و نزدیک آن بر اساس کارکرد های مختلف ۹۷
جدول ۱۶-۴: اطلاعات کلی استان قم ۹۸
جدول ۱۷-۴: وضعیت شبکه معابر و کمربندی ۹۸
جدول۱۸-۴: اطلاعات خطوط و ناوگان اتوبوس رانی و مینی بوس رانی ۹۹
جدول ۱۹-:۴ تعداد ناوگان تاکسی بر حسب نوع کارکرد ۱۰۰
جدول ۲۰-۴: وضعیت کلی واحدهای اقامتی شهر قم در سال ۱۳۸۷ ۱۰۰
جدول ۲۱-۴: وضعیت کلی عناصر محصول گردشگری قم ۱۰۱
جدول ۲۲-۴: آمار تعداد گردشگران وارد شده به شهر شیراز ۸۸- ۱۳۸۵ ۱۰۳
جدول ۲۳-۴: تقسیم بندی جاذبه های گردشگری شهر شیراز و نزدیک آن بر اساس کارکرد های مختلف ۱۰۵
جدول ۲۴-۴: اولویت بندی مقاصد گردشگری در مسیر بهینه گردشگری شماره ۱ ۱۰۶
جدول ۲۵-۴: اولویت بندی مقاصد گردشگری در مسیر بهینه گردشگری شماره ۲ ۱۰۷
جدول۲۶-۴: اولویت بندی مقاصد گردشگری در مسیر بهینه گردشگری شماره ۳ ۱۰۸
جدول ۲۷-۴: تعداد خدمات اقامتی و درمانی شیراز ۱۱۰
جدول۲۸-۴: شاخص های هفت گانه ۱۱۱
جدول ۲۹-۴: نرخ سازگاری ماتریس مقایسات زوجی ۱۱۲
جدول ۳۰-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث جاذبه ۱۱۳
جدول ۳۱-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث دسترسی ۱۱۳
جدول ۳۲-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث خدمات اقامتی ۱۱۴
جدول ۳۳-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث خدمات پذیرایی ۱۱۵
جدول ۳۴-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث خدمات درمانی ۱۱۶
جدول ۳۵-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث حمل ونقل ۱۱۶
جدول ۳۶-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث خدمات تفریحی و تجاری ۱۱۷
جدول ۳۷-۴: اطلاعات مربوط به رتبه بندی شهرها در بحث عناصر نهادی و سازمانی ۱۱۸
جدول ۳۸-۴: نتایج و رتبه بندی شهرها به صورت کلی بر اساس فرایند AHP ۱۱۸

فهرست شکل ها
شکل ۱-۱ : درخت سلسله مراتب تصمیم در فن AHP ۸
شکل ۱-۲ : جریان های گردشگری مذهبی ۲۰
شکل ۲-۲ : عوامل موثر بر جذب گردشگری مذهبی ۳۸
شکل ۳-۲ : مدلی مفهومی از گردشگری مذهبی ۴۵
شکل شماره ۱-۳ : موقیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه ۷۲
شکل۲-۳: موقعیت شهر قم در استان قم و ایران ۷۴
نمودار ۱-۴ : تعداد زائران ورودی به کلان شهر مشهد از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۰ ۷۶
شکل۲-۴: نمودار تعغیرات نحوه سفر مسافران داخلی ۷۸
شکل۳-۴: نمودار تعغیرات نحوه سفر مسافرا خارجی ۷۸
شکل۴-۴ : گونه شناسی جاذبه های گردشگری کلان شهر مشهد ۸۰
شکل ۵-۴ : شبکه خیابانی شهر مشهد ۸۲
نقشه شماره ۶-۴: الگوی پراکنش تاسیسات اقامتی(هتل ها و هتل آپارتمان ها) در شهر مشهد ۹۳
نقشه۷-۴: شبکه راه ها ۹۹
نمودار۸-۴: وضعیت حمل ونقل درون شهری ۱۰۰

نمودار۹-۴: مقایسه تعداد گردشگران وارد شده به شهر شیراز ۸۸-۱۳۸۵ ۱۰۴
شکل ۱۰-۴: نقشه مسیر اول گردشگری شهری شیراز از سمت دروازه جنوب شرقی ۱۰۷
شکل ۱۱-۴ : نقشه مسیر بهینه گردشگری از ورودی غربی کلانشهر شیراز ۱۰۸
شکل ۱۲-۴: نقشه مسیر بهینه گردشگری از ورودی شمالی کلانشهر شیراز ۱۰۹
شکل ۱۳-۴: رتبه بندی شاخص های هشت گانه کارت امتیازی متوازن ۱۱۲
شکل۱۴-۴: مقایسه تطبیقی محصول گردشگری مذهبی(مشهد، قم و شیراز) ۱۱۹
نمودار۱۵-۴: وضعیت خدمات وامکانات گردشگری در سه کلان شهر ۱۲۷

پیوست ها
منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………………..۱۲۹
چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………۱۳۴
پیوست

فص
ل اول

کلیات تحقیق

۱-۱مقدمه

یکی از مباحث مهم در برنامه ریزی توسعه ملی کشورها و به خصوص در بخش های اقتصادی و تجاری که می تواند جایگاه ویژه ای داشته باشد، مبحث گردشگری و مسافرت می باشد. امروزه ما در اکثر کشورهای پیشرفته دنیا، به موازات رشد اقتصادی این کشورها، رشد گردشگری را نیز شاهد هستیم در واقع این دو بخش لازم و ملزوم یکدیگر می باشند. در جهان امروز، بسیاری از کشورهای دنیا که با محدودیت منابع ارزی مواجه هستند، درآمد های حاصل از گردشگری را به عنوان یکی از منابع مهم کسب درآمد ارزی خود