دانلود پایان نامه

گونه که خود پند میدهد که «اگر نامه پارسی بود پارسی مطلق منبیس که ناخوش بود.»(عنصرالمعالی، ۱۳۸۰: ۲۰۸).
در عین حال به عمد در پارسی نویسی و دوری از واژههای تازی میکوشد در مجموع کمتر از آثاری چون تاریخ بیهقی و کشف المحجوب هجویری واژههای تازی بکار برده است (همان، ۱۱۴).
سادگی و روانی الفاظ و ژرفای معانی در قابوسنامه به اندازهای است که عبارات در ذهن رسوب میکند و در خاطر میماند. پندهای پی در پی اگر چه کلام را یکنواختی نزدیک کرده اما در ترکیب کلی جملههای پی در پی و گاه یکنواخت کتاب نوعی تأنی و آهستگی پدید آمده است که ژرفا و پختگی کلام را به مخاطب القا میکند.روح حاکم در کتاب که از طریق همین جملههای کوتاه، پندهای پی در پی، هشدارها و تحذیرهاو امرونهیهای پدرانه خلق شده است، همین ژرفا، پختگی و سنجیدگی حکیمانه است که خواننده همواره خود را در احاطه آن احساس میکند.
از ویژگی های مهمّ قابوسنامه که بار سبک ادبی کتاب در پیوند است، طنزدلنشینی است که در عبارت آن به چشم میخورد. این طنز در سراسر کتاب جریان دارد و تأثیر پندها را بالا میبرد: «جوانی به تماخره وی را گفت ای شیخ این کمانک به چند خریدهای؟ تا من نیز یکی بخرم . پیر گفت: اگر صبر کنی و عمر یابی خود رایگان یکی به تو بخشند هر چند بپرهیزی» (عنصرالمعالی،۱۳۷۶: ۵۶).
۳-۱۱٫ کلیلهودمنه
کتاب کلیلهودمنه یکی از مهمترین و مشهورترین کتابهای نثر فارسی است، که جزءادب تعلیمی و از نوع ادب تمثیلی و در قالب داستانهایی از زبان حیوانات نگاشته شده است. داستانهای تمثیل، در ادب فارسی سابقهای ممتد دارد و تنها محدود به قصّههای حیوانات نیست، قصههای مربوط به انسانها، گیاهان و حتی اجسام که جان را نیز در بر میگیرد. این گونه داستانها رادر ادب فارسی، مثل و یا داستان و گاه قصّه، افسانه و حکایت گفتهاند. در متن کلیلهودمنه اغلب برای این تمثیلها، مثل و داستان و به ندرت حکایت و افسانه به کار رفته است. سابقهی داستانهای تمثیلی، خاصّه داستانهای را که در آن حیوانات، نقش انسان را ایفا میکنند و انسانها از زبان حیوانات سخن میگویند در قدیمترین شکل خود درکتابهای دینی مانند سرودهای ودا، اوپانیشادها و برهمن نیز در کتاب عهد عتیق و اوستا و برخی گاتها میتوان یافت. در ادب یونان نیز داستانهای منصوب به ایزوپ که در حدود قرن پنجم قبل از میلاد جمع آوری شده و تاریخ قدیمترین نسخههای آن در حدود سیصدسال پیش از میلاد است از کهنترین نمونههای این گونه داستانها به شمار میرود. اما منشأ داستانهای تمثیلی فارسی را خاصّه داستانهایی که در آنها جانوران سهم مهمّی دارند باید در کتاب کلیلهودمنه جست، چه از قدیمترین شکل آن، یعنی ترجمههای پهلوی و سریانی و چه از شکلهای جدیدتر آن یعنی ترجمههای عربی، فارسی (منشی، ۱۳۸۹: مقدمه).
«تأثیر این کتاب را نه تنها در خلق و آفرینش قهرمانان، بلکه در شیوهی بیان و طرز داستان نویسی یا شیوهی داستان در داستان، خاصّه در کتابهایی مانند هزارافسانه، سندبادنامه، مرزبان نامه، بختیارنامه و … حتّی در مثنوی کبیر مولانا جلال الدین مولوی میتوان مشاهده کرد»(زرین کوب، ۱۳۵۵: ۴۱۴-۴۱۵).
این کتاب علاوه بر ارزشهای ادبی در تاریخ اثر فنّی به سبب اهداف اخلاقی و اجتماعی نیز درخور توجّه و مورد علاقهی ملّتهای مختلف بوده و به زبانهای گوناگون ترجمه و شرح شده است. دربارهی اهمیّت آن فرانسوا دوبلوا یکی از استادان دانشگاههای آلمان چنین مینویسد «کتاب کلیلهودمنه، از جمله اسناد و منابع معتبر تاریخ و روابط تمدّنهاست. از راه بررسی تاریخ این اثر میتوان فرآیند انتقال محصولی فرهنگی از سرزمین هند را، نخست به ایران و آن گاه به جهان اسلام و از آنجا به اروپا و سراسر جهان باز شناخت، قبول عام و پایگاه عالی از این اثر در میان اقوام مختلف جهان را انبوه نسخهها و ترجمههای آن تأیید میکند» (دوبلوا،۱۳۸۲ :۴۳).
«اصل کتاب از افسانههای ادبیّات هندی به زبان سنسکریت زبان هندوان کهن تألیف شده است. ریشهی داستانهای کلیلهودمنه در افسانههای حماسی هندی از جمله، حکایات پنجاتنترا۸و مهابهاراتا۹ یافت میشود. نامهای خاص جانوران مانند دمنه یا دمنکا،۱۰ شنزبه و طیطوی۱۱ که در سنسکریت دارای معناست نیز مؤید هندی بودن اصل کتاب است. علاوه بر آنها، فلسفه و افکار هندی نیز در کتاب دیده میشود مانند یادکردن زیاد از زاهدان، پرهیز برخی جانوران از خوردن گوشت و یادکردن پیاپی برهمنان هند» (محجوب، ۱۳۴۹: ۱۶-۱۷).
«پنجه تنتره (پنجاتنترا) به معنای پنجه فصل یا پنج حکمت قدیمترین مجموعه ادبیات تمثیلی هندوستان است که تاریخ دقیق تألیف آن و نام نویسندهی کتاب نامعلوم است، ولی طبق عقیدهی استاد هرتل یکی از حکمای هند به نام برهمن وشنو آن را در آخر قرن سوم میلادی تألیف کرد و یا به قول بعضیها آن را یافته است»(اقبال آشتیانی،۱۳۵۲: ۲۲).
«نام بابهای پنجاتنترا چنین است : ۱ـ بدست آوردن دوستان ۲ـ جدایی دوستان۳ـ جنگ بومان وزاغان ۴ـ از دست دادن مزایای مکتسب ۵ـ فاعل اعمال نسنجیده» (محجوب، ۱۳۴۹: ۲۹).
«مهابهاراتا، نیز از منابع مشخص کلیلهودمنه است. این منظومه پس از حماسهی رامایان، کهنترین حماسهی هندوان است که بر اساس اساطیر هندوان، کرشن دوی پاین ملقب به ویاس۱۲ آن را تدوین کرده است. این منظومهی هند باستان دارای هجده فصل یا پرپ و یک خاتمه به نام هربنش ۱۳و شامل دویست و پانزده هزار بیت و دارای پانزده جلد معمولی پانصد صفحهای است که از یک هستهی نخستین، تشکیل شده که در طی اعصار، پیوسته قسمتهایی بدان افزوده ش
ده است و کار یک تن نیست بلکه در هزاران سال انجام یافته و زوائد و حشوهای فراوانگر درریشهی نخستین آن پدید آمده است. تاریخ دقیق مهابهاراتا به درستی معلوم نیست اما احتمالاً قسمتهای جدیدتر آن در قرن سوم میلادی پدید آمده است. مهابهاراتا در نظر هندوان، اهمّیّت و احترام فراوانی دارد و نزد هندوان کتابی است آسمانی، و از طرف خدایان به فرزندان آدم اهدا شده است و طبق اعتقاد آنها، هرکس یک بخش از مهابهاراتا را بخواند گناهانش بخشوده میشود زمینهی اصل کتاب عبارت است از جنگهای بین(پاندوان۱۴وکوروان۱۵) دو شاخهی مخالف و مختلف از سلسلهی بهاراتی ـ فرزندان ماه، در شهر باستانی هستی نپورا ۱۶نزدیک دهلی که به جنگ بین هرکول۱۷ و تزه۱۸ در اساطیر یونان باستان وجنگهای شوالیههای سرگردان و قرون وسطایی اروپایی شباهت نیست. مهابهاراتا، شهرتش در میان هندوان مانند شاهنامهی فردوسی در میان ایرانیان است.
سه باب کلیلهودمنه عربی و فارسی از مهابهاراتا اقتباس شده که عبارت اند از: ۱ـ باب السنور والجرذ ۲_باب الطائروابن الملک ۳_ باب الاسدو ابن اوی.
این سه باب از کتاب دوازدهم مهابهاراتا موسوم به شانت پرپ اقتباس شده است. علاوه بر این، حکایت «سه ماهی» که در باب الاسد و الثور آمده است و نیز حکایت مردی که از پیش شترمست بگریخت و به ضرورت خویشتن در چاهی آویخت که در باب برزویه طبیب نقل شده مقتبس از منظومهی مهابهاراتا است. به نظر میرسد که ترتیب گفت و گوی رأی وبرهمن و سوال رای، و پاسخ برهمن تمثیل او که چهار چوب اصلی داستان سرای در کلیلهودمنه است، از این کتاب اقتباس شده است» (محجوب، ۱۳۴۹: ۳۴-۳۹).
۳ـ۱۲٫ مهمترین ترجمههای کلیلهودمنه
۳ـ۱۲ـ۱٫ ترجمه پهلوی کلیلهودمنه
«آن گونه که مشهور است یک نسخهی کلیلهودمنه، به دستور انوشیروان ساسانی، از سنسکریت پهلوی ترجمه شده. از آنجا که سلاطین هند، مجموعههای نادر و خطی خود را در خزائن خود حفظ میکردند و به راحتی در اختیار دیگر کشورها قرار نمیدادند انوشیروان، پس از شنیدن ذکر کتاب، برزویه طبیب را مأمور تهیّه و ترجمه این کتاب کرد و با فرستادن او به هندوستان و صرف مخارج هنگفت و تحمّل سختیهایی از سوی برزویه سرانجام این امر محقّق شده ماجرای کامل آن سفر در باب برزویه طبیب که به خواهش خود او به وسیلهی بزرگمهر وزیر کتاب نوشته شده آمده است. البته برزویه ظاهراً نمیبایست از هندوستان اصل کتاب کلیلهودمنه و دیگر افسانههایی را که در یک جلد جمع آوری کرده بود آورده باشد، شواهد تاریخی به ما نشان میدهد که وی آنها را به زبان پهلوی ترجمه کرد و در هنگام بازگشت به دربار انوشیروان در برابر این پادشاه بخواند یا لاقل به وی تقدیم داشت و … بزرگمهر هیچ شرکتی در ترجمهی مجموعه نداشته جز آن که به درخواست برزویه، در صدد کتاب بابی افزود و در آن از آغاز زندگانی برزویه تا روز مسافرت به هندی سخن رانده است» (محجوب، ۱۳۴۹: ۵۵-۵۶).
دربارهی زبان متنی که اساس ترجمه پهلوی بوده، دکتر مجتبایی معتقد است آن متن به زبان سنسکریت نبوده و به یکی از زبانهای محلی هند (پراکریت) تعلق داشته است و این متن پراکریتی نیز خود ظاهراً بر یکی از روایات پنجه تنتره که با شاخه شمال غربی با روایت پیشاچی معروف شده مبتنی بوده است و در این صورت، طبیعی است که ترجمهی آن را نمیتوان نمایندهی یک شاخهی مستقل و جدا از شاخهی شمال غربی به شمار آورد (مجتبایی، ۱۳۶۳: ۳۴-۳۵).
«بیشتر محققان معتقدند نام کلیلهودمنه پس از ترجمه به زبان پهلوی، بر کتاب نهاده شده که مأخوذ است و از دو کلمهی سنسکریت نام (گزنکه) و (دمنکه) نام هندی دو شغالی که که در باب نخست کتاب، داستان آن دو بیان شده است که پس از ترجمهی کتاب به پهلوی به صورت کلینگ ودمنگ درآمد و هنگام ترجمه به زبان عربی کلیلهودمنه خوانده شد» (اقبال آشتیانی ، ۱۳۵۲: ۲۷) .اما دکتر مجتبایی معتقد است «اگر نام کتاب مستقیماً از اصل سنسکریت به پهلوی نقل میشد در ترجمههای عربی و سریانی(کرتکه) به صورت « کرتک» یا «کلتک» در آید (او خط پهلوی برای صدای «ل» و «ر» یک علامت به کار میرود ) سپس کلیگ پهلوی باید از کریر که صورتی پراکریتی است نقل شده باشد نه از سنسکریت» (مجتبایی، ۱۳۶۳ :۱۳۷).
ترجمه پهلوی دارای پنج باب بوده است که عبارتند از:۱ـ باب الاسدو الثور ۲ـباب الحمامه المطوقه ۳ـ باب البوم و الغربان۴ـ باب القرد و السلحفاه۵ـ باب الناسک و ابن عرس .پس از ترجمه این پنج باب به زبان پهلوی به تدریج بابهای دیگر بدان افزوده شد ترجمه پهلوی کلیله و دمنه امروز در دست نیست .
۳ـ۱۲ـ۲٫ ترجمه سریانی کلیلهودمنه
همانطور که گفته شد ترجمه پهلوی برزویه در دست نیست، «اما در حدود سال ۵۷۰م کشیشی به نام « بود» یکی از فضلای ایران که ریاست روحانی ایران و هند را عهده دار بود از روی ترجمه پهلوی، کلیلهو دمنه را به زبان سریانی ترجمه کرد. نسخهی منحصر به فرد این ترجمه در سال ۱۸۷۳م پیدا و سپس درسال ۱۸۷۶ به وسیله پرفسوربیکل۱۹ همراه ترجمه آلمانی، در لیپزک منتشر شد. پس از آن، بار دیگر شولتس۲۰ متن سریانی و آلمانی آن را انتقاد و تصحیح کرد و در سال ۱۹۱۱م در برلین به چاپ رساند. نسخهی سریانی کلیله از آن جهت اهمّیّت دارد که قدیمترین ترجمهی کلیلهودمنه از روی نسخهی پهلوی است در این نسخه دو باب وجود دارد که یکی از آنها به نام ملک الجرذان و وزرائه (باب شاه موشان و وزیران او) تاکنون به فارسی ترجمه شده است» (محجوب، ۱۳۴۹: ۵۸-۶۴).
۳ـ۱۲ـ۳٫ ترجمه عربی کلیلهودمنه
«سه قرن پس از ترجمه کلیلهودمنه به زبان پهلوی، عبدالله بن مقفع دانشمند و مترسل بلیغ در زمان
منصور بن محمود دومین خلیفه عباسی، آن را به عربی ترجمه کرد که به علت سادگی و بلاغت نثر او، در مدت کوتاهی مشهور شد» (همان، ۸۸-۸۹).
«قدیمترین دستنویس کلیلهودمنهی عربی که تاکنون بدست آمده نسخهای تحریر شده در سال ۷۳۹ هـ است که لویس شیخو در بیروت به سال ۱۹۰۵ میلادی آن را به طبع رسانده است» (همان، ۱۰۴).
الف). زندگی نامه ابن مقفّع و آثار وی
در این جا مختصری از شرح حال ابن مقفّع بیان میشود: « عبدالله بن مقفع از اهالی شهر جوی ( فیروزآباد کنونی) یکی از ایرانیانی است که اسلام آورد، به عنوان کاتب و منشی در خدمت بنی عباس درآمده. اسم او روزبه بود و پدرش از اهل دیوان و دفترمالیه و خراج بود و مدت بیست سال ( از ۷۵-۹۵) از طرف حجّاج بن یوسف ثقفی حکومت عراقین را داشت، عامل خراج فارس شد. چون در ضبط مال و نگهداری خراج توجّه چندان نداشت و در صرف و خرج زیادهروی کرد، مورد خشم وضرب حجاج قرار گرفت و بر اثر صدمات چند، دستش

مطلب مشابه :  منبع مقاله درموردناصرالملک، عباس میرزا، محمدشاه قاجار، اعتمادالسلطنه
دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید