وضعیت مصرف مواد مخدر در ایران

وضعیت مصرف مواد مخدر در ایران

عوامل ژنتیک، تجارب رشدی و مخصوصا چند سال اول زندگی و چند سال اول مدرسه و نوجوونی، خصوصیات شخصیتی، اندازه دریافت پشتیبانی از دور و بری ها، مشکل های روانی همراه، نداشتن مهارت های زندگی، شکست ها و منابع استرس آور، اثر مواد مورد پسند بر فرد، وضعیت اقتصادی مالی فرد، باورها و ارزشهای فرد، وجود شرایط پرخطر مثل نداشتن پدر یا مادر، ناراحتی ها و دردهای جسمی مثل انزال زودرس یا کمر درد دسترسی آسون فرد به مواد مشخص شده مصرف کنندگان مواد مخدر کارکرد بد در روابط جنسی دارن طوری که اکثریت اونا از توافق پایین در روابط جنسی خود گزارش دادن (داوسون، ۲۰۰۴؛ نقل از شهابی، ۱۳۸۵).

استرس

مصرف مواد به عنوان یه رفتار خشن نسبت به خود هم در نظر گرفته شده.(عشایری، ۱۳۸۲؛ نقل از صفاری، ۱۳۸۳) به این نکته اشاره می کنه که اختلافات جور واجور موجب به هم خوردن تعادل در قضاوت افراد می شن و اون زمونه که تصمیم گیری واسه آدم کار سختی می شه در اینجور شرایطی افراد با شخصیت های متفاوت عکس العمل های متفاوتی رو نشون میدن.

بعضی از افراد برون گرا هستن و این عکس العمل ها رو نسبت به بیرون نشون میدن اما شخصیت هایی هستن که جرأت ورزی ندارن و این خشونت  به درون بر می شه و مثلا فرد، مریضی روان تنی و استرس پیدا می کنه و در واقع بدن به استقبال روان ناراحت می رود که خود یه جور خشونت بدنه که شکل های جور واجور مریضی ها رو به دنبال داره. اعتیاد هم علاوه بر اینکه به بیرون آسیب می رساند یه جور خودزنی و خشونت علیه خودهم هست(صادقی، ۱۳۸۰).

با این حال دقیق شدن و فوکوس کردن بر مباحثی مانند حق انتخاب ،میل وآشنایی با موادمخدر نمی تونه تجربه اعتیاد رو دربر گیردکه علل اون طیف زیادی ازمسایلی رو چون سیستم پخش یا عرضه ،احساس بیچارگی ،اختلاف،شرمساری ،خشم ،احساس بی ارزشی ،آسودگی خیال ،تمرد ،احساسات وعقاید ،تمایلات ،عادات وشیوههای تعامل این عوامل با همدیگه وچگونگی تاثیر عوامل ژنتیکی برروی این عوامل رو قبل از اولین رفتار اعتیاد آورمورد مطالعه قرار میده (رابرت وست[۱]،۲۰۰۶،ترجمه پور نقاش ،۱۳۸۸).در تحقیقات اخیری که به وسیله وینبرگ[۲] (۱۹۹۸)انجام شد،مشخص گردید که خونواده وعوامل خانودگی مانند وجود آسیبای روانی والدین مانند افسردگی واضطراب مادر ،ژنتیک ،سبک پرورش بچه ،استرس خانودگی ،قربونی شدن کودکان ،عوامل زیست شناختی وتعاملات ناجور بین اعضای خونواده می تونه به مشکل سومصرف مواد در فرزندان منجر شه.

اضطراب

۲-۳-۲ عوامل محیطی و اجتماعی

 

در این گروه عوامل زیادی مورد اشاره قرار گرفته ان، مواردی مثل شرایط خونواده مثلاً اعتیاد والدین که در تحقیق نصری (۱۳۸۰) مورد اشاره قرار گرفته. خونواده پریشون یا والدین پرمشغله یا قافل از فرزندان و یا وضعیت دوستان مثلاً دوستان مصرف کننده هم این دسته عوامل هستن.در تحقیق صفاری (۱۳۸۳) دچار اختلال بودن رابطه با اعضای خونواده هم در مورد بحث بوده. بعضی افراد واسه رفع مشکلات سازگاری و کاهش اثرات عوامل استرس زا مبادرت به مصرف مواد مخدر می کنه و دریافت آموزش هایی در این موارد می تونه اندازه یا شدت برگشت و برگشت مریضی رو کم کنه. مثلا نصری (۱۳۸۰) مشکلات خانوادگی، عاطفی و هم استرسای شغلی رو گزارش کرده.در تحقیق زارع زاده (۱۳۸۰) فشارهای همسالان و نداشتن مهارت ایجاد رابطه موثر و هم اعتماد به نفس پایین گفته شده ان. از موارد دیگه شرایط محیط و محل کار یا سکونت یا تحصیل، قوانین مثل قانونی بودن تنتور یا کوپنی بودن تریاک، اندازه انگ و بدنامی اعتیاد و مخصوصا در خرده فرهنگ فرد، کمبود امکانات (فرهنگی، تفریحی، ورزشی، آموزشی و چیزای دیگه ای به جز اینا)، کمبود امکانات درمانی و مشاوره ای و حمایتی، وضعیت اقتصادی جامعه، شرایط سیاسی و اجتماعی و فرهنگی جامعه مثل جنگها، دسترس پذیر بودن مواد، امکانات جامعه واسه پیشرفت و رشد افراد و موفقیت های اجتماعی و در نتیجه بالا رفتن اعتماد بنفس از عوامل اجتماعی مربوط به رفتار مصرف مواده.

ورزش

امینی (۱۳۷۹) در پژوهشی خود به آموزش مهارتهای بین فردی و سازگاری با احساسات و کنترل هیجان به عنوان بخش مهمی از پروسه درمان اشاره کرده ان، اندازه استرس طولانی موجود در سطح جامعه هم از عوامل ربط داره. در تحقیق مک کان (۱۹۹۴؛ نقل از عارف نسب، ۱۳۸۴) مشخص شد در واقع یکی از دلایل مصرف مواد در افراد کاهش استرس و اضطرابه. هم اینکه در زمان دوری از مصرف یکی از مؤلفه های نشانگان ترک حمله های اضطرابیه. و اندازه انتخاب های افراد واسه رفتارای لذت بخش جورواجور.استرس های محیطی و از دست دادن مهارت لازم واسه برخورد با عوامل اون از عوامل مهم برگشت به جمعیت مصرف کنندگانه. در همین رابطه امینی (۱۳۷۹) در تحقیق خود نشون داده نبود دریافت خدمات درمانی مناسب در خیلی از مراکز با وجود به کار گیری اهرمهای قانونی و زندان بعضی وقتا باعث خیلی بد تر شدن وضعیت مصرف کنندگان مواد مخدر می شه.

درباب اعتیاد دودسته اعتیاد عوامل دخالت دارن که دسته اول ،مربوط به عوامل داخلی (روان پویشی ،شناختی ،زیستی یا فیزیولوژی )ودسته دیگه ،به عوامل خارجی وشرایط وموقعیتای محیطی (یادگیری اجتماعی وفرهنگی )مربوطه خونواده به عنوان یه نهاد اجتماعی ،از جایگاه خاصی برخورد اره .خونواده اولین محیطیه که کودک کم کم ارزشهای اجتماعی رو می اموزد وبتدریج اجتماعی می شه .براساس نظریه های اجتماعی ،چون الگوی رشد اجتماعی ،وابستگی به مواد به عنوان یه عکس العمل در نظر گرفته شده .طبق این نظریه ،رشد اجتماعی بینظم وتعاملات اجتماعی پریشون از عوامل بسیار مهم خارجی در بروز اعتیاده .(بزمی ،۱۳۹۱)

از مهمترین عامل های اقتصادی – اجتماعی که در تشکیل وابستگی به مواد مطرح هستن ،پایگاه اقتصادی پایین ،در اومد کم،پیشرفت تحصیلی ضعیف ، زندگی در محله و خونواده های پرچمعیت رو میشه نام برد (لیندزی وپاول[۴] ،۱۹۹۹؛ترجمه آوادیس یانس ونیکخواه،۱۳۷۷)از دیگر عوامل اجتماعی ومحیطی موثر در وابستگی به موادمی توان به موارد زیر اشاره کرد :

۱-شغلای شبونه و غیر قابل تحمل

۲-وجود خرده فرهنگای استفاده ازمواد

۳-تغییر وتحولات سریع وشدید؛نوگرایی یا مدرنیته

۴-نقش خونواده وگروه همسالان

۵-آسیبای اجتماعی وآسیب روانی

۶-نبود تعامل سازنده اعضای خونواده با همدیگه.(بزمی ،۱۳۹۱)

۷-توانایی دسترسی به دارو ،پذیرش اجتماعی وفشارهای محیطی –اجتماعی این احتمال رو ایجاد می کنن که تعییین کننده های بیشتر شروع تجربه مصرف داروباشند .با این وجود ،عواملی مثل شخصیت وجنبهای زیست شناختی در چگونگی تاثیرگذاری کسب دارو از اهمیت زیادی برخورد دار قرار میگیره . (کاپلان وسادوک ،۲۰۰۰)

۲-۳-۳ مشکلات هیجانی

اضطراب و استرس، از عوامل در رابطه با مشکل مصرف مواد هستن. بعضی از رویکردهای شناختی که واسه درمان وابستگی به مواد مورد استفاده قرار می گیرند با در نظر گرفتن مشکلات اضطرابی ایجاد شده ان. در مورد مواد افیونی تجربیات بالینی و هم تحقیق ها نشون داده ان که بعضی مصرف کنندگان با هدف کاهش احساسهای اضطراب، دشمنی و خشونت مبادرت به مصرف مواد می کنن (سلیگمن، ۲۰۰۰؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۷).در این مورد باید توجه داشت که نوسانات هیجانی و خلقی همیشه به عنوان یکی از عوامل زمینه ساز و مستعد کننده سوء مصرف مواد مهم بوده ان که این وسط اضطراب، افسردگی و خشم از جمله مهمترین موارد هستن. در آخر قرن گذشته مشخص شده بود که این عوامل نه فقط کاهش پیدا نکرده ان بلکه در اثر پیشرفته های تکنولوژیکی و تغییرات در روش و سبک زندگی اندازه استرس و افسردگی در افراد جور واجور زیاد شده. به گونه ای که هنوز کارای زیادی باید در مورد اونا انجام شه(صفاری، ۱۳۸۳).

استرس ها و فشارهای دوبرابر شده زندگی باعث بروز اضطرابها، افسردگیا و هم هیجان خشم می شه. این مسأله ً در مصرف کنندگان مواد مخدر و درمان اونا هم مؤثره. هرگونه روش درمانی فردی و گروهی واسه رفع نشونه های افسردگی اثر مهمی در پروسه درمان مصرف کنندگان مواد مخدر داره. در همین رابطه اینم بگیم نبود دریافت خدمات درمانی با وجود به کار گیری اهرمهای قانونی و زندان بعضی وقتا باعث خیلی بد تر شدن وضعیت این افراد می شه. خشم و اضطراب با مشکلات فراوون دیگری همراه هستن و از جمله اصلی ترین عوارضی هستن که می بایست در پروسه درمان به اونا توجه شه. طبق تحقیقات انجام گرفته این مشکلات همراه با شکایتهای جسمی، کمبود انرژی، مشکل انرژی، مشکلات خانوادگی، خطر بالای خودکشی، مشکل اشتها و مشکلات خواب هستن.

اضطرابی و خشم در همه مراحل زندگی معتاد، مثل وقتی که مقادیر بیشتر از عادی رو مصرف کرده یا به دلیل ترک مصرف دچار علایم شده، مشخصه. وقوع اضطراب به دنبال ترک مصرف مواد، خاص مواد افیونی نبوده و موقع کنار گذاشتن بقیه مواد، مثل کوکایین، کرک و شیشه و شکل های جور واجور مت آمفتامین ها و توهم زاها و هم سیگار هم به زیادی به چشم می خورد. در مورد مت آمفتامین ها با در نظر گرفتن توهمات خطر آمیز اونا که می تونه به خشونت های شدید و جنون های آنی منجر بشه اهمیت هیجان خشم بیشتر به نظر می رسد(صفاری، ۱۳۸۳).

تو یه بررسی مشخص شد جواب دهی خود مختار، مثل رسانش پوست، با کشیدن سیگار کنه می شه که این می تونه دلیل بر اون باشه اهمیت آموزش های کنترل هیجان به عنوان راهکارهای جهت پیشگیری مشخص شده(جافه، ۱۹۸۵ به نقل از سلیگمن[۶]، ۲۰۰۰؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۷) در مورد اعتیاد به داروهای مسکن و آروم بخش ها با در نظر گرفتن اینکه در خیلی از موارد واسه کنترل اضطراب مورد استفاده قرار می گیرد . اهمیت هیجانای خشم و اضطراب به روشنی مشخصه.  در همین رابطه و با در نظر گرفتن اینکه این داروها واسه رفع بی خوابی یا اضطراب مورد استفاده قرار می گیرند اهمیت آموزش های کنترل هیجان به عنوان راه حلی جهت پیشگیری مشخص شده. بازم که گزارش های مشکلات قطع که شامل اضطراب، روان پریشونی و حساسیت به محرک هاست بر ضرورت این آموزشها در دوره قطع مصرف دلالت دارن(جافه، ۱۹۸۵ به نقل از سلیگمن، ۲۰۰۰؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۷).البته کلا باید در نظر داشت که مصرف مواد مخدر خود به عنوان یکی از عوامل ایجاد اضطراب مطرحه و در نتیجه همین که مصرف کننده مبادرت به قطع مصرف بکنه پس از یه مدت نشونه های اضطرابی فروکش می کنه. پس باقی موندن مریض در پروسه درمان می تونه باعث بهتر شدن نشونه های بالینی ایشون شه.

تحقیق ها نشون داده ان عوامل استرس زا به خصوص وقتی که سبکای مقابله و کنترل هیجانی به درد نخور باشن باعث مصرف و وابستگی به مواد مخدر می شن. به خاطر همین در تحقیق های جورواجور اهمیت آموزش مهارتهای کنترل استرس و هیجان مورد تأکید بوده و امروزه بخشی از هرگونه روان درمانی مصرف مواد به کنترل اضطراب و خشم در این بیماران می پردازه .(صفاری، ۱۳۸۳).

در مورد دخالت های درمانی و آموزشی پس از قطع مواد شکل های جور واجور روش های گروهی و فردی مورد استفاده و تحقیق قرار گرفته ان. بعضی تحقیقات نشون میدن که دخالت های شناختی– رفتاری و هم رفتاری که گروهی انجام می شن واسه درمان افسردگی، درمان و کاهش درد، ترس از مکان های باز، رفع کمبود مهارت های اجتماعی و دیگه حالات و مشکلات به درد بخور و تاثیردارن. کلا مشکلات وابستگی به مواد مخدر به استثناء وابستگی به الکل بیشترً با مشکلات هیجانی و خلقی رابطه دارن. در هر فرد مریض، سوءمصرف مواد ممکنه ایجاد کننده یه دوره از مریضی شده، یا برعکس سوء مصرف ماده به وجود اومده توسط طرف مریض به دلیل خود درمانی باشه (کاپلان و سادوک، ۲۰۰۶؛ ترجمه پورافکاری، ۱۳۸۶).بعضی پژوهشا نشون دادن که در واقع یکی از دلایل مصرف مواد در افراد کاهش استرس و اضطرابه. هم اینکه در زمان دوری از مصرف یکی از مؤلفه های نشانگان ترک حمله های اضطرابیه(مارلات و دالی، ۲۰۰۵؛ نقل از الیزابت و همکاران، ۲۰۱۲).

اضطراب، بی قراری و تحریک پذیری حتی در قطع مصرف سیگار هم به چشم می خورد (سلیگمن، ۲۰۰۰؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۷). و لازمه هرگونه اقدام موفقیت آمیز در قطع مصرف مواد جور واجور شناخت موقعیت ها و عوامل ایجاد استرس، مشکل در روابط و تغییرات هیجانیه که وسعت ای از محیط های شغلی تا روابط اجتماعی و خانوادگی و سبک زندگی رو در بر می گیرد. در مواردی هم مشکلات خلقی و هیجانی و اثر خصوصیات فردی مصرف کننده و یا شدت یا مدت طولانی مصرف باعث می شه که مشکلات روانی شدیدتری به وجود بیان به گونه ای که بعضی افراد مستعد به طیف علائم سایکوتیک گرفتار می شن(یوسفی، ۱۳۸۰).

۲-۳-۴عوامل ژنتیکی و زیستی

تحقیقات جور واجور وجود درجات متفاوت آسیب پذیری و بروز وابستگی به مواد رو نشون داده. به کار گیری راه پلی مورفیسم قطعات محدود شده وجود رابطه بین مصرف مواد و ژنهای مربوط به تولید دوپامین رو نشون داده ان. مثلا در وابستگی به مواد شبه افیونی در دوقلوهای دو تخمکی همگانی بیشتری نسبت به دوقلوهای یه تخمکی نشون داده ان. روشای چندعاملی هم مشخص کرده ان که در سوء مصرف هرویین نقش عوامل ژنتیک پررنگه و این تفاوتها از نوع آسیب پذیری مشترک نبوده و اختصاص به مواد افیونی داره. این احتمال مطرح شده که سیستم افیونی بدن(شامل تعداد گیرنده های افیونی، حساسیت گیرنده های، مواد افیونی درونزاد و غلظت آنتاگونیست های درونزاد) کلا دچار کاهش فعالیت باشه. مشکل کارکرد نورونهای دوپامینرژیک یا نورآدرنرژیک هم مطرحه (کندلر و همکاران، ۲۰۰۳؛ نقل از شهابی، ۱۳۸۵).

در الکلیا هم اثر عوامل ژنتیک تأیید شده و حتی انتخاب الکل به عنوان گزینه ی اول مصرف، مسمومیت به وجود اومده توسط مصرف و نتیجه های مصرف با ژنها در رابطه هستن. مشخص شده محرکای مربوط به کوکایین مناطق برابری رو فعال می کنن که مربوط به مناطق لیمبیک و آمیگداله. همچنینی زمینه های ژنتیک در پیدایش مشکل بیش فعالی و مشکل توجه، مشکل شخصیت ضداجتماعی، و مشکلات خلقی نقش دارن و می تونن احتمال اعتیاد به کوکایین و کرک رو زیاد کنن. (ژاکوبز، ۱۹۸۵؛ به نقل از سلیگمن، ۲۰۰۰؛ ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۷) در تحقیقات خود نشون داد روانگردان های با تأثیرگذاری بر مناطق مربوط به هیجان و احساس در مغز باعث بروز واکنشهای هیجانی غیرعادی می شن.

[۱] – Robert West

[۲] – Steven Weinberg

[۳] – Mc Cann

[۴] -lendzy&paval

[۵] – Jaffe

[۶] -Seligman

[۷]- Marlatt & Dalley

[۸] – Elizabeth

[۹] – Restriction Fragment Length Polymrophism

[۱۰] – Kendle

[۱۱] – Jocobs

Share