فایل های دانشگاهی

بررسی منابع استرس زا و راهبردهای مقابله با استرس در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان در سال ۹۲-۱۳۹۱- قسمت ۳

۲- فراوانی راهبردهای مقابله با استرس(هیجان مدار و مسئله مدار) در دانشجویان چقدر است؟
۱-۲- فراوانی راهبردهای هیجان مدار به تفکیک حیطه ها در دانشجویان چقدر است؟
۲-۲- فراوانی راهبردهای مسئله مدار به تفکیک حیطه ها در دانشجویان چقدر است؟
۳- توزیع منابع استرس زا در دانشجویان بر حسب برخی متغیرهای فردی-اجتماعی چگونه است؟
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
۴- توزیع راهبردهای مقابله با استرس در دانشجویان بر حسب برخی متغیرهای فردی-اجتماعی چگونه است؟
۵- توزیع راهبردهای مقابله با استرس بر حسب منابع استرس زا با کنترل برخی متغیرهای فردی اجتماعی در میان دانشجویان چگونه است؟
تعاریف واژه ها
تعریف نظری استرس :
استرس شرایطی است که در نتیجه تعامل میان فرد و محیط به وجود می آید و موجب ایجاد ناهماهنگی(چه واقعی و چه غیر واقعی) میان ملزومات یک موقعیت و منابع زیستی، روانی و اجتماعی فرد می شود(۵۱).
منابع استرس زا:
تعریف نظری : عواملی هستند که در شرایط مشخص، به در هم ریختن رفتار یا نوعی اختلال منجر شده و به بروز بیماری می انجامند. این عوامل می تواند یک محرک فیزیکی، عفونت یا واکنش های حساسیتی باشد، یا ممکن است محرک ها و تغییرات گوناگونی را در حیطه های روانی و اجتماعی زندگی در برگیرند(۵۲).
تعریف عملیاتی: منظور از منابع استرس زا بالاترین نمره کسب شده در هر یک از ابعاد ( درون فردی، بین فردی، محیطی و آموزشی) توسط هر یک از واحدهای پژوهش می باشد، که با بهره گرفتن از پرسشنامه استرس دانشجو با مقیاس پاسخگویی بله/خیر سنجیده می شود. این پرسشنامه ۴۰ عبارت داشته که ۴ منبع استرس زا به ترتیب شامل منابع بین فردی(۶ عبارت) ، منابع درون فردی(۱۶ عبارت)، منابع آموزشی(۸ عبارت) و منابع محیطی(۱۰ عبارت) می سنجد.
منابع استرس زای بین فردی:
تعریف نظری: گونه ای روابط بین فردی ناخوشایند و پر کشمکش در طول زمان است که منجر به استرس می شود(۵۳).
تعریف عملیاتی: منابع استرس زای بین فردی توسط عبارات ۱ تا ۶ پرسشنامه استرس دانشجو سنجیده می شود.
منابع استرس زای درون فردی:
تعریف نظری: فرایندهایی است نظیر تعارض های حل نشده هوشیار و ناهوشیار که منجر به فشار روانی در فرد می شود(۵۴).
تعریف عملیاتی: منابع استرس زای درون فردی توسط عبارات ۷ تا ۲۲ پرسشنامه استرس دانشجو سنجیده می شود.
منابع استرس زای محیطی:
تعریف نظری: محرک های محیطی که موجب بهم ریختگی و تنش می شوند(۲).
تعریف عملیاتی: منابع استرس زای محیطی توسط عبارات ۲۳ تا ۳۰ پرسشنامه استرس دانشجو سنجیده می شود.
منابع استرس زای آموزشی:
تعریف نظری:عواملی که بدلیل قرارگیری فرد در محیط آموزشی و مواجه با نیازهای آموزشی ایجاد می شوند(۱۰).
تعزیف عملیاتی: منابع استرس زای آموزشی توسط عبارات ۳۰ تا ۴۰ پرسشنامه استرس دانشجو سنجیده می شود.
تعریف نظری مقابله:
مقابله مجموعه ای از فعالیت ها و فرایندهای رفتاری و شناختی برای پیشگیری، مدیریت، یا کاهش استرس است. محققان، مقابله را معادل تلاش هوشیار برای رویارویی با مطالبات استرس زا می دانند. در این مقابله، پاسخ های رفتاری آموخته شده از طریق محدودسازی اهمیت موقعیت خطرناک یا ناخوشایند، استرس را کاهش می دهد(۴۰).
راهبرد مقابله با استرس:
تعریف نظری: راهبردهای اختصاصی هستند که افراد در برابر اوضاع تنیدگی زا به کار می برند. این راهبردها تلاش های شناختی و رفتاری افراد را در تفسیر و غلبه بر مشکلات شامل می شوند. راهبردهای مقابله ای دو کنش اصلی اداره یا اصلاح رابطه فرد و محیط را که منبع تنیدگی می باشد( مقابله مسأله مدار) و تنظیم هیجانات تنیدگی زا( مقابله هیجان مدار) را ارئه می دهند(۴۲).
تعریف عملیاتی: منظور از راهبردهای مقابله با استرس بیشترین درصد فراوانی حاصل از پاسخگویی واحدهای پژوهش به سؤالات پرسشنامه راهبردهای مقابله ای لازاروس ۶۶ عبارتی در دو بعد مسأله مدار و هیجان مدار براساس مقیاس لیکرتی ۴ حالتی است. ۱۶ عبارت این پرسشنامه انحرافی می باشد که مورد تجزیه و تحلیل قرار نمی گیرند.
راهبرد مسأله مدار:
تعریف نظری: سبک مقابله ای مسأله مدار دربرگیرنده راهبردهایی است که منجر به کاستن یا از بین بردن تنیدگی می شود. رفتارهای مسأله مدار شامل جستجوی اطلاعات بیشتر درباره مسأله، تغییر ساختار مسأله از نظر شناختی و اولویت دادن به گام هایی برای مخاطب قرار دادن مسأله می شود(۲۸).
تعریف عملیاتی: منظور از راهبرد مسأله مدار ، راهبرد ها شامل: حل مدبرانه با عبارات ۱- ۲۶- ۳۹- ۴۸- ۴۹- ۵۲، مسئولیت پذیری با عبارات ۹- ۲۵- ۲۹- ۵۱، جستجوی حمایت اجتماعی با عبارات ۸- ۱۸- ۲۲- ۳۱- ۴۲- ۴۵ و ارزیابی مجدد مثبت با عبارات ۲۰- ۲۳- ۳۰- ۳۶- ۳۸- ۵۶-۶۰ می باشد.
راهبرد هیجان مدار:
تعریف نظری: سبک مقابله ای هیجان مدار شیوه هایی را توصیف می کند که براساس آن فرد بر خود متمرکز شده و تمام تلاش او متوجه کاهش احساسات ناخوشایند خویش است. (۲۸).
تعریف عملیاتی: منظور از راهبرد هیجان مدار راهبردهایی است شامل : دوری گزینی با عبارات ۱۲- ۱۳- ۱۵- ۲۱- ۴۱- ۴۴، خویشتن داری با عبارات ۱۰- ۱۴- ۳۵- ۴۳- ۵۴- ۶۲- ۶۳، فرار- اجتناب با عبارات ۱۱- ۱۶- ۳۳- ۴۰- ۴۷- ۵۰- ۵۸- ۵۹ و رویارویی با عبارات۶- ۷- ۱۷- ۲۸- ۳۴- ۴۶ می باشد.
پیش فرض ها
۱-استرس جزء لاینفک زندگی است که بشر امروزی مکرراً با آن مواجه می شود(۵۶).
۲- استرس بر تمامی جنبه های زندگی از قبیل روان، جسم و رفتار آدمی مؤثر است(۵۸).
۳- استرس برخاسته از روابط بین فردی، عوامل درون فردی، شرایط محیطی و آموزشی است(۳۴، ۵۳، ۵۸).
۴- افراد مختلف، موقعیت های استرس زا را به طور یکسان درک نمی کنند(۱).
۵- اثرات استرس بر سلامت، به کفایت راهبردهای مقابله ای وابسته است(۱۱).
۶- راهبردهای مقابله با استرس دو دسته ی، هیجان مدار و مسئله مدار تقسیم می شوند(۵۶).
۷-افرادی که از راهبردهای مقابله ای مسئله مدار استفاده می کنند، افسردگی کمتری را تجربه می کنند(۵۴).
نتیجه تصویری برای موضوع افسردگی
۸- شناخت راهبردهای مقابله با استرس در به حداقل رساندن استرس های مضر مؤثر است(۵۹).

محدودیت‌های پژوهش :
۱- استفاده از پرسشنامه خودگزارشی که دقت مشاهده مستقیم رفتار را ندارد.
۲- وضعیت خلقی و شرایط روحی-روانی فرد که پاسخگویی به پرسشنامه را تحت تأثیر قرار می دهد.
فصل دوم
مطالب این فصل مشتمل بر چارچوب پژوهش و مروری بر متون می باشد.
چارچوب
چارچوب این پژوهش پنداشتی است و براساس مفاهیم استرس و مقابله استوار شده است که در راستای آن به بحث در زمینه ی استرس، فیزیولوژی و عوارض استرس، انواع عوامل استرس زا، مقابله و انواع راهبردهای مقابله ای پرداخته خواهد شد.
استرس یک واژه انگلیسی به معنای نیرو، فشار و اجبار است و در زبان های مختلف به همین لفظ به کار می رود. در زبان فارسی استرس به معنی فشار روانی است که با مفهوم آن هماهنگ نیست چرا که استرس حالت ناشی از فشار است نه خود فشار(۵۵).
پدیده استرس در ابتدا حدود ۴۰ سال پیش توسط هانس سلیه کشف شد. او به عنوان پدر تنیدگی در جهان شناخته شده است. سپس لازاروس و فولکمن(۱۹۸۴) تئوری استرس را مطرح نمودند که بر روی تعامل فرد و محیط تأکید می کند (۵۲). در طی این رابطه فرد تعامل با محیط را طاقت فرسا یا فراتر از توان تحمل خود دانسته و تهدید کننده ی احساس بهزیستی خویش ارزیابی می کند(۶۱). بعبارتی استرس شرایطی است که در نتیجه تعامل فرد و محیط بوجود می آید و موجب ایجاد ناهماهنگی(چه واقعی و چه غیر واقعی) میان ملزومات یک موقعیت و منابع زیستی، روانی و اجتماعی فرد می شود(۵۱).به عقیده هانس سلیه بزرگ ترین پژوهشگر در زمینه فشارهای عصبی استرس مجموع واکنش های غیر اختصاصی است که تحت تأثیر تنش زاهای گوناگون در ارگانیسم ایجاد می شود(۵۲).
استرس امروزه چنان همگانی و همه گیر شده است که آن را جزء لاینفک و مشخصه اصلی زندگی انسان ها دانسته اند، بطوریکه همه انسان ها در زندگی روزمره خود و در تمام ابعاد و حوزه های حیات خود در معرض استرس های زیادی قرار دارند (۱). استرس ذاتاً خوب یا بد نیست، بلکه ممکن است اثرات مثبت و منفی داشته باشد. استرس زمانی مفید تلقی می شود که سبب تسهیل هوشیاری شده و به رشد و تکامل شخصی فرد کمک نماید یا فرد را در براوردن نیازهایش کمک کند و زمانی نامطلوب تلقی می شود که احساس بیچارگی را سبب شده و فرد را مستعد بیماری نماید(۲۵). از طرفی برخی از استرس ها جزئی و گذرا بوده و افرادی که درگیر آنها شده اند، خیلی زود آن را به دست فراموشی می سپارند. استرس هایی نیز هست که فشار ، تنش و آشوب بیشتری را برای مدت طولانی تر به وجود می آورند. میزان استرس درک شده تا حدودی به وخامت شرایط ایجاد شده و طول مدت مواجهه با آن بستگی دارد.به طور کلی استرس در مواقعی که رویداد ناگهانی بوده بیشتر از مواقعی که پیشاپیش به فرد اعلام خطر شده و خود را برای آن آماده کرده است، تأثیرگذار است. از طرفی رویدادهای پیش بینی ناپذیر و غیر قابل کنترل بیشتر از رویدادهایی که فرد کنترل بیشتری بر روی آن دارد سبب بروز استرس می شوند.
میزان استرس درک شده نه فقط با وخامت و مدت مواجهه ، بلکه به شرطی شدن قبلی فرد نیز بستگی دارد. مثلاً افراد پرورش یافته در محیط های خانوادگی که تنش در آنها سال ها ادامه یافته است معمولاً در برابر موقعیت های استرس زا واکنش قویتری نشان می دهند(۵۳).
قبل از پرداختن به پیامدهای استرس شرح مختصر در رابطه با فیزیولوژی استرس مفید خواهد بود. در فیزیولوژی، استرس به صورت واکنش های داخلی بدن در برابر آثار فیزیکی نامطلوب مانند گرما و سرمای شدید، فقر،ضایعه، درد، عفونت ، مسمومیت شدید وغیره تعریف شده است (۵۳). به طور کلی وقتی فرد با یک موقعیت و عامل استرس زا مواجه می شود بدن پاسخ ها و واکنشهای فیزیولوژیک خاصی را نشان می دهد. در این موقعیت ها پیام تهدید زا از قسمت نئوکورتکس که در سطح نئوکورتیکال مغز قرار دارد و بالاترین سطح مغز است و اطلاعات حسی را پردازش و تهدید زا بودن یا نبودن آنها را مشخص می کند، از طریق نورون ها به هیپوتالاموس منتقل می گردد. هیپوتالاموس یکی از اجزاء دستگاه لیمبیک مغز است که اشتها و درجه حرارت بدن را کنترل می کند و نیز مرکز هیجانات و عواطف است و نسبت به استرس بسیار حساس می باشد. هیپوتالاموس بعد از دریافت پیام تهدید زا، هورمون کورتیکوتروفین[۱۱] را تولید و روانه غده هیپوفیز می کند. غده هیپوفیز همراه با غده تیروئید و آدرنال بیشتر از سایر غدد، درگیر پاسخ استرس هستند. این غده به دلیل ترشح هورمونهای مختلف و تأثیری که روی سایر غدد دارد به غده رهبر یا اصلی معروف است. غده هیپوفیز نیز هورمونهای آدرنوکورتیکوتروفیک ها[۱۲] را تولید می کند. هورمون ACTH به غده آدرنال یا فوق کلیوی می رود. این غده که بالای کلیه ها قرار دارد خود از دو قسمت کورتکس آدرنال و مغز آدرنال تشکیل شده است. کورتکس آدرنال که تولید کننده هورمونهای کورتیکواستروئید است ، بعد از دریافت ACTH کورتیزول تولید می کند و کورتیزول نیز قند خون را افزایش داده و سوخت و ساز را تسریع می کند. قسمت مغز آدرنال نیز کاتکولامین ها ( اپی نفرین و نوراپی نفرین) را تولید کرده و همین امر باعث تولید گلوکز شده و ضربان قلب و نیز فشارخون را افزایش می دهد؛ اما TSH به غده تیروئید می رود و موجب افزایش سوخت و ساز متابولیک و در نتیجه افزایش انرژی می شود. این هورمون ها مجدداً به هیپوفیز بر می گردند(شکل ۱)(۱).
هیپوتالاموس
تولید کورتیکوتروفین
هیپوفیز قدامی
تولید آدرنوکورتیکوتروفیک ها
غده تیروئید غده آدرنال
افزایش سوخت و ساز قسمت کورتس آدرنال مغز آدرنال
افزایش انرژی تولید کورتیزول تولید اپی نفرین و نوراپی نفرین
افزایش سوخت و ساز افزایش ضربان قلب و فشارخون
(شکل ۱)
مکویکار[۱۳]متذکر می شود که از نظر فیزیولوژیکی، عکس العمل بدن در مقابل استرس با تغییرات هورمونی، عصبی و بیوشیمیایی همراه است. این تغییرات شامل تغییر در ترشح پرولاکتین، هورمون رشد، ACTH، اپی نفرین، نور اپی نفرین، استروژن، گلوکوکورتیکوئیدها و سایر هورمون ها می باشند.
هنگامی که یک تغییر محیطی(داخلی یا خارجی) بوسیله مغز بعنوان تنش زا تفسیر می شود؛ محور سایکونوروآندوکرین فعال شده و باعث واکنش های روحی و فیزیولوژیک می شود. علائم این تغییرات در رفتار فرد بروز می کند که شامل تحریک پذیری عمومی، عصبانیت یا افسردگی، خشکی دهان و حلق، تمایل زیاد به گریستن و فرار و پنهان شدن، خستگی زودرس ، بی تفاوتی، اضطراب مداوم، زود از جا پریدن، لکنت زبان یا اختلال تکلمی دیگر وغیره می باشند(۵۲).
از نظر تی کاکس[۱۴] عوارض استرس به پنج گروه تقسیم می شوند:
۱-عوارض جسمانی و فیزیولوژیک مانند سردرد، دیابت ، بیماری قلبی ، افزایش فشارخون و بیماری های گوارشی و دستگاه ایمنی بدن .
۲-عوارض روانی-عاطفی شامل اضطراب، پرخاشگری ، افسردگی، ناکامی، کاهش عزت نفس، عصبانیت و زودرنجی
۳-عوارض رفتاری مانند سیگار کشیدن، پرخوری، اعتیاد و غیره.
عکس مرتبط با سیگار
۴-عوارض شناختی و ذهنی مانند عدم توانایی در تصمیم گیری صحیح، حساسیت زیاد به انتقاد ، توجه کم وغیره.
۵-عوارض سازمانی شامل غیبت از کار، جابه جایی، کاهش کارایی و بهره وری، عدم رضایت شغلی، کاهش تعهد سازمانی(۴).

باید بیان کرد که تأثیر استرس بر روی جسم و نقش آن در بروز شدت بخشیدن به بیماری های جسمانی، به شدت و مدت زمان استرس بستگی دارد. هر چه شدت استرس و مدت زمان آن زیادتر باشد اثرات منفی آن نیز عمیق تر و وسیع تر خواهد بود(۱).استرس مستمر با مختل کردن دستگاه ایمنی موجب کاهش توان مقابله و مبارزه بدن شده، راه هجوم ویروس ها و باکتری ها به بدن را هموار می کند. پزشکان معتقدند که تنش زاهای هیجانی در بیش از نیمی از همه اختلالات پزشکی نقش مهمی دارند(۵۴).از طرفی تخمین زده شده است که ۸۰% از بیماری های عصر حاضر ناشی از استرس است(۱).مطالعات بیان کرده اند که استرس شدید و بلند مدت نظیر تغییرات زندگی می تواند توانایی سازگاری فرد را تحت تأثیر قرار داده، موجب افسردگی شده و ضمن آسیب به بدن لذت زندگی را از بین ببرد(۱۴).

 

برای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *