پایان نامه - مقاله و پروژه

انعکاس واقعیت های اجتماعی، فرهنگی و محیطی در آینه غزلیات حافظ- قسمت ۵۲

( ۸ ، ۱۲۳ )
در نظر اول عبارت (شادی خوردن مفهوم )امروزی (به سامت کسی شراب خوردن ) میشود . اما از روی قرائن دیگری میتوان دریافت، (شادی خوردن ) معنی اصطلاحی خاصی دارد و از آداب و رسوم عیاران است. وقتی که شهرت هنرهای یکی از رئیسان این فرقه؛ منتشر میشد عیاران دیگر در غیبت یا در حضور با مراسم خاص (شادی او می خورند. در این رسم باید به پا خیزند و جام می را تا محاذی سر خود بالا ببرند و سپس یکباره بنوشند. کسی که این مراسم را انجام داده است، از آن پس خود را در خدمت عیار میگذارد و از هیچ گونه فداکاری در اجرای فرمان او دریغ نمیکند .
شیشه بازی
شیشه بازیِّ سرشکم نگری از چپ و راست گر براین منظر بینش نفسی بنشینی
( ۸ ، ۴۸۴ )
شیشه بازی: « شعبده بازی با گوی و ساغر، فنّی است از رقّاصی که رقّاصان، شیشه و صراحی پر از آب و گلاب بر سر گذارند و رقص بنیاد کنند و با حرکات رقصی شیشه از سر نمیافتد و اگر بیافتد، با حرکت بازو و گردن بگیرند و نگاه دارند (برزگر خالقی،۱۳۸۲ :۱۰۶۴ ).
طلسمات عجایب
گنج عزلت که طلسمات عجایب دارد فتح آن در نظر رحمت درویشان است
( ۲ ، ۴۹ )
طلسمات عجایب: «طلسم، شکل و نوشتهای که جادوگران بر گنجها تعبیه کنند تا از آسیب و دستبرد در امان بماند »( فرهنگ اشارات ).
طلسمات دانشی است که به واسطۀ آن، چگونگی درآمیختگی قوای فعال آسمانی با قوای منفعل زمینی شناخته میشود تا به سبب آن کارهای عجیب و غریبی در عالم هستی پدید آید. در فرهنگ معین آمده : “طلسم، نوشتهای شامل اشکال و ادعیه که توسط آن عملی خارق عادت انجام دهند(فرهنگ معین ذیل واژۀ طلسم).
در فرهنگ عامه، باور و اعتقاد به ادعیه و طلسم چنان تأثیرگذار بوده که افراد، بسیاری از موارد و موانع زندگیشان را بر پایه و حضورآن تعریف کردهاند و این عقاید در بسیاری از قلمروهای زندگیشان جلوهگر شده است. باری، اثرگذاری این عناصر و علوم در باور وفرهنگ عوام، در هنر عامیانه و هم چنین ذهن هنرمند معاصر برای رسیدن به زبانی نو تحت تأثیر این باورها تجلی یافته است. گاهی این رموز و عناصر جادویی در آثار هنرمندان، جهانی را که به چشم سر، ظاهر نیست، ولی در یاد و خاطره آرمیده است، احیاء والقاء میکند برای شناخت و مطالعه طلسمات و علوم ( غریبه ) علومی که از عجایب و غرایب آثار بحث میکند، مانند: علم کیمیا، سیمیا، لیمیا، هیمیا و ریمیا، کتابها و رسالههای بسیاری نوشته شده که دعانویسان برای نوشتن دعا یا طلسم از آنها بهره میبرند.
فال زدن یا فرجام دیدن
در زمان خواجه، به آنچه امروز« فال گرفتن » میگویند فال زدن میگفتند. میتوان تصور کرد که به جای فال قهوه گرفتن امروزی در آن زمان، از خط جام فال میگرفتند احوال آینده را پیشگویی میکردند. خواجه در اشعار خود به این موضوع اشاره هایی دارد( شیبانی، ۱۳۷۶ :۱۴۶ ).
ره میخانه بِنما ، تا بپرسم مالِ خویش را از پیش بینی
(۱۰ ، ۴۸۳ )
ویا :
خوش تر از فکر می و جام ، چه خواهد بودن ؟ تا ببینم که سرانجام ، چه خواهد بودن !
( ۱ ، ۳۹۱ )
پیر میخانه همی خواند معمّایی دوش از خطِ جام ، که فرجام چه خواهد بودن
( ۶ ، ۳۹۱ )
و نیز :
بدین شکرانه می بوسم لبِ جام که کرد آگه ز رازِ روزگارم
( ۴ ، ۳۲۳ )
و:
هر آن که رازِ دو عالم ز خطِّ ساغر خواند رموزِ جامِ جم از نقشِ خاک ره دانست
(۴ ، ۴۷ )
از این شعر معلوم میشود که نگاه کردن به جای پای روندگان و شناسایی آن نیز در زمان خواجه، مرسوم بوده است.
در زمان خواجه برای جام هفت خط قائل بودند.خط جور، خط بغداد، خط بصره، خط ازرق، خط اشک، خط کاسهگر، خط فرودینه. از نام های فارسی این اصطلاحها معلوم میشود که این رسم از فرهنگ کهن ایران به دوران خواجه رسیده است. امروزه در زبان مردم معروف است که میگویند« بغدادم خراب است »، یعنی وضعم خوب نیست؛ یا گفته میشود« تو باید جور مرا بکشی »، یعنی به جای من کاری را انجام بدهی،یا جام پری که برای من آماده است، به جای من بنوشی(همان:۱۴۶ ـ ۱۴۷ ).
حافظ شیرازی در ابیات زیر نیز به فال زدن اشاره دارد:
نظر بر قرعۀ توفیق و یُمن دولتِ شاه است بده کامِ دلِ حافظ که فالِ بختیاران زد
(۹ ، ۱۵۳ )
به نا امیدی از این در مرو ، بزن فالی بوَد که قرعۀ دولت ، به نام ِ ما افتد
( ۷ ، ۱۱۴ )
چشمم به روی ساقی و گوشم به قولِ چنگ فالی به چشم و گوش در این باب میزدم
( ۵ ، ۳۲۰ )
هر چند کان آرامِ دل ، دانم نبخشد کامِ دل نقشِ خیالی می کشم ، فالِ دوامی می زنم
( ۵ ، ۳۴۴ )
کاسه گردان
آن کسی که کاسه یا بشقابی را بالای چوب قرار داده تند بچرخاند(لغت نامه دهخدا )و آن کس که بردر دکانها رود و گدایی کند و ساقی را نیز گوید (برهان ) و کنایه از مکر وچشم بندی نیز آمده است(علوی،۱۳۴۹ ،۱۴۱ ).

حتما بخوانید :
بررسی رابطه بین کیفیت حسابرسی و ارزشگذاری بیش از حد در شرکت‌های ...

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.