پایان نامه - مقاله و پروژه

سایت مقالات فارسی – انعکاس واقعیت های اجتماعی، فرهنگی و محیطی در آینه غزلیات حافظ- قسمت …

حافظ در زمان خود با این دسته از صوفیان فریبکار برخورد داشته است و رسوایشان میسازد:
دلم زصومعه بگرفت و خرقۀ سالوس کجاست دیر مغان و شراب ناب کجا؟
(۱ ، ۲ )
حافظ این خرقه بینداز مگر جان ببری کآتش از خرقۀ سالوس و کرامت برخاست
(۷ ، ۲۱ )
حافظ راه نجات خود را در گذشتن از راه صوفیگری و از تن بیرون کردن خرقه که لباس اهل ظاهر است میداند.
در آستین مرقّع پیاله پنهان کن که هم چو چشم صراحی زمانه خونریز است
(۳ ، ۴۱ )
به آب دیده بشوییم خرقه ها از می که مَوسم وَرَع و روزگار پرهیز است
(۴ ، ۴۱ )
در خرقه چو آتش زدی ای عارف سالک جهدی کن و سر حلقۀ رندان جهان باش
( ۳، ۲۷۲ )
باز هم سخن از خرقه و ترک ریا و ننگ و نام و خود پرستی کردن است.
بیان جنس لباس
کمر زر کش
شال کمری که زر دوزی شده است، به اصطلاح در بافتش طلا بکار رفته ( سودی ) عربها از لغت« زرکش » فارسی، اسم مفعول درست کرده «الثوب المزرکش » میگویند(خدیوجم،۱۳۶۲: ۱۰۰ ).
امید در کمرزر کشت چگونه ببندم دقیقه ایست نگارا در آن میان که تو دانی
( ۶ ، ۴۷۶ )
قصب
پارچۀ ابریشمی قیمتی که گاهی زرکش بوده، یعنی تارهای زری داشته و قیمتی تر بوده است. قصب زر کش نام نوعی کمربند نیز بوده است(همان:۹۵ ).
مرا و سرو چمن را به خاک راه نشاند زمانه تا قصب زر کش قبای تو بست
( ۲ ، ۳۲ )
ابیاتی که در بالا آمده بخشی از بیان احساسات عارفانه و شاعرانهای است که با توسل به کارکردهای حسی وعاطفی لباس در اشعار حافظ آمده است. معانی آنچنان بلند و هوشمندانه است و آنقدر زیبا که شاعر برای عریانی و برای رستن از قید تن و آزادی روح تمثیل جامه و تن را برای جامه جان میآورد هم آنکه میرساند موضوع لباس چه اندازه و به چه وسعتی در ذهن و زبان حافظ جای داشته و با چه تیز بینی و تر دستی از آنها برای بیان مراد و منظور عارفانه خویش بهره جسته است.
به طور کلی لباس ایرانیان بازتابی از تاریخ، تمدن، فرهنگ، آداب و رسوم، مذهب و باورهای اقتصادی این مرز و بوم بسیار ارزشمند میباشد. شناخت فرهنگ و تاریخ یک کشور بدون شناخت لباس و پوشاک آن کشور امکان پذیر نمیباشد. و ایران عزیزمان دارای گنجینه ای عظیم از این زیباییهاست. به طوری که گوشه گوشۀ این گسترۀ زیبا مملو از تنوع لباس با توجه به اقوامهای پر افتخارمان میباشد و آن قدر غنی و زیبا میباشند که همراه شدنشان با مراسم اعیاد و جشن های عروسی ودر آمیختنشان با طبیعت را میتوان یکی از زیباترین زیبایی های خداوند دانست.
تخته‌بند
در فرهنگ و ادب فارسی «تخته‌بند» به چند معنا به کار رفته که یکی از آنها «اسیر» و «محبوس» است. حافظ در این بیت نظر به این معنا دارد. اصطلاح تخته‌بند به رسم مجازات در دورۀ مغول نیز اشاره دارد که مجرمان را برای تنبیه به تخته می‌بستند تا نتوانند از جای بجنبند و حرکت کنند و بگریزند(بلوک باشی، ۱۳۹۴ : به نقل ازقاسم غنی). امروز اصطلاح عامیانۀ «تخته‌بند شدن» به معنای ناتوانی از حرکت دادن اعضای بدن بر اثر شدت بیماری و زمین‌گیر شدن به کار می‌رود (بلوک باشی، ۱۳۹۴ ).
چگونه طوف کنم در فضای عالم قدس که در سراچۀ ترکیب، تخته بندِ تنم؟
(۴ ،۳۴۲ )
تشریف
هرچه هست از قامت ناساز بیاندام ماست ورنه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست
( ۹ ، ۷۱ )
درگذشته بزرگان برای قدردانی وسپاس از کسانی که خدمت شایسته‌ای انجام می‌دادند، جامه و خلعتی به آنها عطا می‌کردند که به آن «تشریف» می‌گفتند. حافظ در ایـن بیت بـه ایـن رسـم قـدیمِ تشـریف دادن اشـاره دارد(لغت نامه دهخدا). بوبشر تبانی رحمه اﷲ هم امام بزرگ بودو به روزگار سامانیان ، و ساخت زر داشت و بدان روزگار این تشریف سخت بزرگ بوده است . فرمود تا او را [ فضل ربیع را ] هم در سرایی که اعیان نشستندی جای معین کردند و امیدوار تربیت واصطناع. درحال عبداﷲ طاهر از پیش خلیفه بیرون آمد واین تشریف که خلیفه فرمود بدو رسانید. (بیهقی،۱۳۸۱ ). و وی این تشریف را (نعت حمید امیرالمؤمنین را ) در روزگار مبارک امیر مودود یافت.
ثلاثۀ غثاله
سه پیاله شراب را گویند که به وقت صبح نوشند، و آن شوینده غمها و شوینده فضول تن و مزیل کدورت باشد در فارسی آن را ستا (سه تائی گویند ). (علوی،۱۳۴۹ ،۹۴ ). و طبیبی گفته است :
«نوشی چون ثلاثۀ غثاله طبعت بکند هوس نواله »
حافظ نیز میفرماید :
ساقی حدیث سرو و گل و لاله می رود وین بحث با ثلاثۀ غساله می رود
( ۱ ، ۲۲۵ )
در نزد شاربان خمر معمول بوده است که بعد از طعام (علی التوالی) برای شستن فضول طعام و اخلاط ردیئه سه قدح باده میخورده اند. معنی « سرو و گل و لاله » کنایه از سه ماه فصل بهار است، پس باید با ثلاثۀ غثاله یعنی با باده انجام گیرد، یعنی چون فصل ربیع است و این فصل هم باده نوشی را اقتضا میکند(خدیوجم،۱۳۶۲ ،۲۳). چنانکه خواجه میفرماید:
نگویمت همه ساله می پرستی کن سه ماه می خورو نه ماه پارسا می باش

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir