پایان نامه - مقاله و پروژه

انعکاس واقعیت های اجتماعی، فرهنگی و محیطی در آینه غزلیات حافظ- قسمت ۹

۵ ـ ۸ ـ ۴ ـ ۲ پاییز ……………………………………………………………………………………………………………….۲۵۹
۵ ـ ۸ ـ ۴ ـ ۳ زمستان ………………………………………………………………………………………………………… ۲۵۹
۵ ـ ۹ اصطلاحات معماری در اشعار حافظ ………………………………………………………………………….. ۲۶۰
۵ ـ ۱۰ هدف حافظ از بهکارگیری واژههای معماری ……………………………………………………………۲۶۱
۵ ـ ۹ ـ ۱ برای وصف معشوق ……………………………………………………………………………………………… ۲۶۱
۵ ـ ۹ ـ ۲ برای بیان مفاسد جامعه ……………………………………………………………………………………. ۲۶۱
۵ ـ ۹ـ ۳ بیان عظمت عشق ………………………………………………………………………………………………… ۲۶۲
فصل ششم نتیجه و ارائه ی پیشنهاد
۶ ـ ۱ نتیجه ……………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۶۵
۶ ـ ۲ ارائهی پیشنهاد ……………………………………………………………………………………………………………۲۶۶
منابع ………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۶۸
فصل اوّل
کلیّات تحقیق
۱ ـ ۱مقدمه
عوامل اجتماعی و نیز شرایط و موقعیتهای اجتماعی تأثیر بسزایی در شکلگیری ادبیات دارد، کاوشهای جامعه شناختی این تأثیرات را به خوبی نشان میدهند، به عبارتی جامعه مقوله ای جدا از افراد نیست و در حقیقت این افراد هستند که جامعه را تشکیل داده اند، بنابراین تأثیر جوامع درآثار هنرمندان، کاملاًمشخص است.
ادبیات، رابطۀ خود را با اجتماع گاه به صورت آشکار و گاه به صورت پنهان بیان میکند. حتی زمانی که نویسنده قصد پرداختن به مسائل اجتماعی را ندارد، متن، به سبب شبکۀ پیچیدۀ دلالت هایش با حیات اجتماعی ارتباط مییابد.
همانگونه که میدانیم نویسنده یا شاعر به عنوان یک فرد تحت تأثیر شرایط اجتماعی فرهنگی و محیطی و آرمانهای جامعۀ خود قرار گرفته و آثارش تجلی نمودهای فرهنگی و اجتماعی است، از این روست که برخی آثار ادبی را به سنگواره تشبیه میکنند و میگویند همانگونه که سنگ واره نقش و اثر جاندار را در بر دارد اثر ادبی هم تصویری از نویسنده و دوران زندگی او را نشان میدهد.
پس نمیتوان انتظار داشت که آثار هنرمندان خارج از جامعه باشد. چون هنرمند خود نیز جزئی از آن جامعه است، بنابراین جامعه مجموعهای از افراد انسانی است، با نظامات و سنن و آداب و قوانین خاصی که به یکدیگر پیوند خورده و زندگی دسته جمعی دارند.
بررسی و شناخت آثار ادبی و نیز تحلیل زندگی به وجود آورندگان این آثار، بدون تحلیل جامعه و فرهنگی که در آن بالیدهاند، میسر نمیباشد. بنابراین، تحقیق در نحوۀ زندگی، اعتقادات، روابط اجتماعی و در کل، اتفاقات تأثیر گذار جامعۀ هنرمند، بررسی جامع تر زندگی و آثار او را امکان پذیر میسازد.
آنچه که مسلم است اوضاع سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، حوادث، اتفاقات، مسائل، مشکلات، و تمام نکات مطروحه در یک اجتماع بر یکایک مردم آن جامعه به خصوص بر نازک اندیشان و هنرمندان مؤثر است. هیچ نویسنده یا شاعری نمی تواند ا ز مسائل و حوادث بدور باشد و از تأثیرات آنها بر ذهن و افکار و روحیات خود ممانعت به عمل آورد. آفرینش آثاری با محتوای اجتماعی، فرهنگی و تاریخی از بدیهیترین عوارض این تأثیرات خواهد بود.
شعرا و نویسندگان میتوانند با ثبت دقیق وقایع اجتماعی و مباحث منبعث از آن چون مسائل سیاسی، اقتصادی، فساد، فقر، ظلم، ستمگری، انحرافات اخلاقی وغیره در قالب صور مختلف نظم و نثر، نقشی بزرگ در ثبت حقایق و واقعیتهای دوران خود داشته باشد.
خواجه حافظ شیرازی نیزاز این قاعده مثتثنی نبوده است. در میان اشعار وی به سرودههای فراوانی میتوان برخورد که از شرایط و اوضاع اجتماعی، فرهنگی آن زمان حکایت میکند. به عبارتی حافظ شاعر نازک خیالی است که متأثر از شرایط اجتماعی، سیاسی، و فرهنگی ایران به خلق غزلیات ناب خویش پرداخته، و واقعیت و خیال را به شکل هنرمندانهای با یکدیگر تلفیق کرده است.
۱ ـ ۲ بیان مسأله
ادبیات علاوه بر اینکه حادثه و نمودی اجتماعی است، عامل و محرک اجتماع نیز هست، شاعر و نویسنده، اوضاع مادی و اجتماعی خود را تحقیر میکند، با محیط خود مبارزه می کند و میکوشد آن را تغییر دهد. از آنجا که ادبیات و جامعه هر دو در حال تغییر و تحرک اند و متقابلاً در یکدیگر تأثیر میگذارند، هرگز نباید فعالیتهای ادبی را از فعالیتهای کلی اجتماع جدا کرد (زرین کوب،۱۳۵۴ :۴۲).
در حقیقت تأثیرادبیات و اجتماع و نحوهی ارتباط این دو با یکدیگر عامل مهمی در تعیین سبک یک نویسنده یا شاعر به شمار میرود. شاعر و نویسنده به واسطه سبک در تمام مراحل از انتخاب موضوع گرفته تا نوع کلمات، لحن و سیاق تألیف عناصر گوناگون، تأثیر خود را برجامینهد(داد، ۱۳۸۷ :۲۷۵ ).
سبک، نگرش نویسنده و شاعر به جهان و پدیدههای موجود در آن است که به تصویر کشیدن آن، شیوهی مخصوص به خود را میطلبد، لذا بین سبک و محیط اجتماعی رابطه دیالکتیک برقراراست و«”موتور”تغییر و تحول سبک، تغییر و تحولات اجتماعی است»( شمیسا، ۱۳۷۴ :۱۸۷ ).
حافظ شیرازی (حدود۷۲۷ـ ۷۹۲هجری قمری)، شاعر متعهد قرن هشتم و یکی از سخنوران نامی جهان که به رغم شهرت و اهمیت، اطلاع از زندگی وی بسیار اندک است. بیشتر شعرهای او غزل (درادبیات فارسی غزل به قطعه کوتاهی ازشعراطلاق می گردد که هفت تا پانزده بیت را در بر گرفته و محور آن در بی

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

شتر حالات عشق می باشد ولی گاهی میشود که اهداف دیگری نیز در کارباشد.) هستند که به غزلیات حافظ شهرت دارند. « این گوینده توانا در شیوه غزلسرایی از همه معاصران گوی پیشی ربوده و سبک عراقی را در غزل سرودن به اوج کمال رسانده است و چنان استادانه به صنعتگری پرداخته که هیچ گاه زنگار تکلف،آینه تابناک سخن وی را تیره نمیسازد»(حافظ،۱۳۶۸:مقدمه). اوضاع سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حوادث، اتفاقات، مساﺋل، مشکلات، نقش بسیار مهمی در اشعار حافظ داشته است. حافظ در غزلیاتش به قصد اصلاح کژی ها« طنز» را به عنوان شیوه ای برای برجسته ساختن کاستیهای موجود، معایب و مفاسد جامعه ریاکار و نشان دادن حقایق تلخ اجتماعی، در مقابل دیدگان همگان با زبانی غرا و آراسته به صنایع ادبی مطرح میکند.
حافظ برای درهم شکستن مناسبات باطل که به اسم ارزشهای اخلاقی و عرفی توسط سالوس ورزان رایج شده است، طنز اجتماعی، مذهبی، فلسفی و سیاسی را به عنوان مناسبترین حربه برمیگزیند.
ازمیان شاعران فارسی، حافظ با شیواترین زبان و هنری ترین بیان از هویت فرهنگی ما محافطت کرده و « نازک آرای تن ساقه گل »، (نیمایوشیچ، ۱۳۷۰ :۴۴۴) فرهنگ نیاکانش را با دل و جان از تاراج خزان در امان داشت. از این رو او را سخنگوی نا خود آگاه جمعی اقوام ایرانی » ( خرمشاهی، ۱۳۸۳ ،۱۲۸) دانستهاند.
نکته دیگر راجع به علاقه و دید حافظ نسبت به فضاها و مکانهای اطراف خود اوست، فضاهای مضمون ساز، کالبدها و ساختارهایی هستند که محیط زندگانی شاعر را میسازند، چه محیط مادی چه محیط معنوی. این فضاها از آن لحاظ که با زاویه دید خاص هر شاعر بدان نگریسته شده، قابل تاملاند. هنگامی که شاعر از محیط خود در توصیف جزئیترین حالات و فضا ها بهره میگیرد، میتوانند احساسات خواننده را برانگیزد. حافظ همواره به شیراز و طبیعت سرسبز آن توجه داشته، زیبایی طبیعت و روانی طبع، نگرش عمیق او را در محیط پیرامون خود عجین کرده بود. لذا با نگاهی دقیق به مجموع غیب گویی نکرده، ولی از آنجا که به ژرفی و با پرمعنایی زیسته است و چون سخن و شعر خود را از عشق و صدق تعلیم گرفته، کار بزرگ هنری او آینه دار طلعت و طینت فارسی زبانان گردیده است (آق، ۱۳۶۷).
۱ ـ ۳ بیان اهداف پژوهش
هدف از این پژوهش بررسی انعکاس واقعیات اجتماعی، فرهنگی و محیطی در غزلیات حافظ شیرازی است. شعر خواجه به عنوان نقطه اوج و قله غزل شعر فارسی، تصویری روشن و زیبا از فرهنگ، خلق و خو، روابط و مناسبات اجتماعی را از گذشتههای دیرین تا زمان کنونی به نمایش میگذارد.
نگاه به ادبیات یک فرهنگ چونان نگاه به آینه اهل آن فرهنگ است. تا هر چه را در آن متجلی گردیده، به تمامی نمایان سازد و در این میان فصیح ترین زبان ادبیات است. زیرا که خود به عنوان وسیله ثبت زبان، تاریخ و فرهنگ درطول تاریخ میتواند راهگشای بسیاری از مقولات فرهنگی و تحقیقات جامعه شناختی باشد که هدف اصلی آنها بهبود وضعیت فرهنگی و اجتماعی از طریق مراجعه به مستندات تاریخی همان فرهنگ است، و برای این کار تحقیق در موضوعات اجتماعی، فرهنگی و محیطی با رویکردهای متفاوت و مورد نیازمیتواندگامهای موثری در این زمینه باشد.
۱ ـ ۴ فرضیه ها
۱ ـ۴ ـ۱ یکی از ویژگیهای اعتقادی حافظ و شعر او نگاه انتقادی و طنزآمیز به مسائل اجتماعی و شخصیتهای حکومتی و مدعیان دروغین پاسداری از مضامین ارزشی میباشد.
۱ـ۴ ـ۲ غزلیات حافظ تصویری روشن و زیبا از فرهنگ ایرانی اسلامی را در خود منعکس می کند.
۱ ـ۴ ـ۳ غزلیات حافظ از نظرپرداختن به مسائل محیطی از جایگاه ویژهای برخوردار است.
۱ ـ۴ ـ۴ انقلاب حافظ در غزل است.
۱ ـ۴ ـ ۵ از میان شاعران فارسی زبان حافظ شیرازی با شیواترین زبان و هنری ترین بیان از هویت فرهنگی، ایرانی، اسلامی پاسداری میکند.
۱ ـ۴ ـ۶ .حافظ مصلح اجتماعی است.