ثروت آنان حیف و میل میکند و گروهی را بر گروهی دیگر مقدم میدارد و رشوه خوار در قضاوت نمیتواند امام باشد زیرا که برای داوری با رشوه گرفتن حقوق مردم را پایمال و حق را به صاحبان آن نمیرساند و آن کس که سنّت پیامبر را ضایع می کند، لیاقت رهبری ندارد چرا که امّت اسلامی را به هلاکت می کشاند».آنچه در این خطبه به آن اشاره شده:
۱- بخیل، ۲- نادان، ۳- ستمکار، ۴- تبعیض، ۵- رشوه خوار، ۶- ضایع کننده سنّت پیامبر.

الف). کبر و غرور
انسان در خودپسندی و غرور گرفتار گرداب خطرناکی می شود خصوصاً هنگامی که انسان دارای قدرت و موقعیتی حکومتی باشد در این هنگام انسان ضعف و ناتوانی خود را فراموش می کند و قدرت خیال وسرمستی در او به وجود می آورد که خود را بی نیاز دانسته و خود را همانند بزرگی خدا می داند. حضرت در این باره می فرمایند که:
«بپرهیز که خود را در بزرگی همانند خداوند بپنداری و در شکوه خداوندی همانند او دانی زیرا خداوند
هرسرکشی را خوار می سازد و هر خودپسندی را بی ارزش می کند» (نهج البلاغه، نامه ۵۳: ۹۱۵).

ب). بخیل
بخل یک رذیله اخلاقی است و از صفات کلید شروراست. «شخص بخیل، وقتی در صحنه اجتماع و عرصه حکومت ظاهر میشود، آثار منفی این صفت شیطانی متوجه مردم و حکومت خواهد شد، زیرا بخل، زمینه ساز حرص است وقتی شخص بخیل عهده دار حکومت خود است به اموال مردم حریص خواهد شد و اموال عمومی طعمهی بخل خواهد شد و در جای مناسبش خرج نخواهد شد» (سلمانی کیاسری، ۱۳۸۵: ۱۸۰).
اگر چنین کسی متصدی زمامداری مسلمین گردد چه به روزگار مسلمانان خواهد آمد بی جهت نیست که علی (ع) به مالک اشتر در نامه ی ۵۳ او را حتی از مشورت با افراد بخیل بر حذر می دارد تا مسئولیت او دستخوش ناپایداری نشود.

ج). نادان
جاهل و نادان در برابر عالم و دانا است. اساساً دین اسلام تأکید بر علم و علم آموزی دارد و از جهل و نادانی به شدت دوری می جوید. در بحث پذیرش رهبری مسلمین، نه آنکه اهل علم باشد و نه آنکه صالح باشد بلکه باید بهترین آنها باشد یعنی اعلم و اصلح باشد. علی (ع) در این رابطه می فرماید:
«سزاوارترین فرد برای رهبری و زمامداری مسلمین کسی است که از همه قویتر (از حیث تدبیر و مدیریت) و اعلم آنها و عالمترین آنها نسبت به دستورات و فرمان الهی باشد» (نهج البلاغه،خطبه۱۷۳: ۴۷۷).

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد با موضوعدوره قاجار، خانه تاریخی، نادرشاه افشار

د). ستمکار
حاکمیّت و قدرت موجب غرور خودباختگی می شود و به سخن علی (ع) قدرت موجب سستی می شود
با این اوصاف زمینه بیتوجّهی به حقوق دیگران و به عبارت ساده، زمینه اعمال ظلم و ستم به زیردستان پدید خواهد آمد. علی (ع) مظهر عدالت در عرصه حکومت است، پایه و اساس حکومت را نیز مبنای عدالت و قسط قرار داده است و انگیزه حکومت خود را عدالت و اقامه حق دانسته در این راستا کمترین نرمش و مدارا از خود نشان نمی دهد.
علی (ع) در خطبه ۲۲۴ می فرماید: «به خدا سوگند اگر هفت اقلیم را با آنچه در زیر آسمانهاست به من دهندتا خدا را نافرمانی کنم که پوست جویی را از مورچه ای ناروا بگیرم چنین نخواهم کرد و همانا این دنیای شما نیز نزد من از برگ جویده شده دهان ملخ پست تر است» (نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴: ۶۵۳ ).

ه). تبعیض
«از جمله مشکلاتی که در همه حکومتها به نوعی خودنمایی میکند. تبعیض است یعنی برتری بعضی بر بعضی دیگر بدون ملاک. تبعیض از جمله کاستیها است که همه افراد بشر نسبت به آن حساس هستند» (سلمانی کیاسری،۱۳۸۵: ۱۸۷).
حضرت علی (ع) نیز برای مسئله رهبری و زعامت مسلمین همین نکته را به شکل دیگر مطرح میفرماید یعنی در عرصه حکومت همه آحاد مردم باید در نظر یکسان باشند و تفاوت و امتیاز کاذب عامل خروج از عدالت و نوعی ستم در حق بندگان خدا می باشد.
ایشان در نامه ۴۶ می فرمایند: «با خدا و با مردم و با خویشان نزدیک و یا افرادی از رعیت خود که آنان را دوست داری انصاف را رعایت کن، که اگر چنین نکنی، ستم روا داشتی و کسی که به بندگان خدا ستم روا دارد، خدا به جای بندگانش دشمن او خواهد شد» (نهج البلاغه، نامه۴۶: ۸۹۳ ).

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد درموردیادگیری اجتماعی، جهان خارج، جو اجتماعی، دیوانسالاری

و). رشوه خوار
تردید نیست که رشوه یک عمل شیطانی است و نتیجه مخرب از حیث فردی، اجتماعی و حکومتی به همراه دارد. جامعه و افراد جامعه با این پدیده شوم هرگز طعم عدالت را نخواهند چشید و حق و حقیقت در چنین فرآیندی مفهومی نخواهد داشت.
یک نمونه:«یک شب اشعث ابن قیسی ظرفی پر از حلوا درون پارچه پیچید و برای علی (ع) برد. امیرالمومنین چون پارچه را کنار زد دید ظرف پر از حلواست .از ابن قیس سوال فرمود که اینکه آوردهای چیست؟ هدیه است؟ زکات است؟ یا صدقه؟ ابن قیس گفت چطور؟ حضرت فرمود: زکات و صدقه بر ما اهل بیت حرام است. ابن قیس گفت: نه زکات است نه صدقه، بلکه هدیه است. حضرت فرمود: مادرت به عزایت بنشیند. آیا از طریق دین خدا نام رشوه را هدیه گذاشته ای تا مرا گول بزنی؟ آیا دیوانه شدهای یا جنون گرفتهای یا هذیان می گویی» (ابراهیم،۱۳۸۵: ۲۴۵).

ز). ضایع کننده سنّت پیامبر
سنّت پیامبر مجموعهای گفتار و اعمال و حرکات و سکنات پیامبر عظیم الشأن اسلام که تنها نسخه معتبر برای مسلمانان است.
«سنّت و روش پیامبر به عنوان راه کمال و نجات مورد توجّه مسلمانان قرار گرفت چرا که حقیقت اسلام چیزی جزء سنّت و روش پیامبر نیست اما حکومتها در صدد حذف یا کنار گذاشتن سنّت پیامبر برآمده و به بدعتگذاری در دین خدا روی آوردند. علی (ع) این خطر را به خوبی احساس کرد و حقیقت حکومت را جز فرمان و توجبه به سنّت پیامبر چیز دیگری نمی دانست» (سلمانی کیاسری،۱۳۸۵: ۱۹۲) .
حضرت در خطبه ۱۳۱ می فرمایند که «آن
کس که سنّت پیامبر را ضایع می کند لیاقت رهبری ندارد چرا که امّت اسلامی را به هلاکت می کشاند».

ح). علاقه به چاپلوسی
یکی از حالاتی که معمولاً برای صاحبان قدرت پیش می آید، مسئلهی علاقه به مدح و ثنای دیگران است.
حضرت علی (ع) در نامه ۵۳ نهج البلاغه در این زمینه در هشداری به مالک اشتر می فرماید:
«مبادا هرگز دچار خودپسندی گردی و به خوبی های خو

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید